Sulh Ceza Mahkemesi Nedir?

Türkiye’de 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu uyarınca, Asliye Ceza Mahkemeleri, hafif cezai yaptırım gerektiren suçlara bakar. Sulh Ceza Mahkemesi ise Asliye Ceza Mahkemelerinden daha alt derece bir mahkemedir. Sulh Ceza hakimlikleri, yargılama ve soruşturma süreçlerinde önemli rol oynarken kamu düzeninin korunmasına da katkıda bulunan adli birimlerdir. 

Sulh Ceza Hakimliğinin Görevleri

Ceza Muhakemesi Kurumu ve ilgili mevzuat uyarınca, Sulh Ceza Hakimlikleri soruşturma ve kovuşturma aşamalarında birçok görev üstlenir. Buna göre Sulh Ceza Hakimliğinin görevlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

• CMK Madde 3, 91-134’e göre, soruşturma aşamasında tutuklama, adli kontrol, arama, el koyma gibi koruma tedbirlerine karar verir.
• Kovuşturma aşamasında kanunen görevli olduğu suçları içeren davalara bakar ve hüküm kurar.
• 5651 sayılı Kanun Madde 8’e göre, itiraz incelemeleri, erişim engelleme kararları ile idari yaptırımlara ilişkin kararlar alma gibi görevleri yerine getirir.

Sulh Ceza Mahkemelerinin Baktığı Davalar

Sulh Ceza Mahkemeleri, Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 4 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) uyarınca, hafif cezalar gerektiren suçlara bakarlar. Bunlar arasında 86/2’ye göre 3 ay-1,5 yıl hapis gerektiren kasten yaralama, TCK 106/2’ye göre 6 aya kadar hapis gerektiren tehdit, TCK 125’e göre, 3 ay-2 yıl hapis gerektiren hakaret suçları yer alır. Bunların yanı sıra TCK 179/3’e göre, 6 aya kadar hapis öngören alkollü araç kullanma da yer alır.

Sulh Ceza Mahkemeleri kabahatler ve özel kanunlar kapsamındaki suçlara da bakar. Örneğin, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamındaki idari para cezası öngören fiiller ile 6136 sayılı Ateşli Silahlar Kanununa aykırı hafif suçlar da Sulh Ceza Mahkemelerinin ilgilendiği suçlar arasındadır. Genel olarak bakıldığında ise Sulh Ceza Mahkemelerinin 2 yıldan daha az süreli hapis cezası gerektiren suçlara ilişkin davalara baktığı söylenebilir. Suçun cezası 2 yıldan daha fazla olduğunda ise Asliye Ceza Mahkemeleri devreye girer.

Sulh Ceza Hakiminin Soruşturma Yetkisi

Sulh ve Ceza Mahkemesi bünyesinde görev alan Sulh Ceza Hâkimleri’nin yetkileri, CMK Madde 3 ve 91-134 uyarınca net olarak belirlenmiştir. Buna göre, Sulh Ceza hakimleri, tutuklama, adli kontrol, arama, el koyma, iletişim tespiti ve erişim engeli gibi yetkilere sahiptir. Bu yetkilerden tutuklama ve adli kontrol, CMK Madde 100-101 kapsamında düzenlenmiş olup şüphelinin tutuklu yargılanmasını ya da adli kontrol altına alınmasına karar verme yetkisini ifade eder. Arama ve el koyma ise CMK Madde 116-134’e göre, şüpheli mekanlarda arama yapılması ve şüpheli eşyalara el konulması anlamına gelir. 

İletişim tespiti de Sulh Ceza Mahkemesi görevleri ve yetkileri arasındadır. görevlerindendir. CMK Madde 135 kapsamında hakimler telefon dinleme ya da mesaj izleme gibi aktivitelere izin verebilir. 5651 sayılı Kanun uyarınca internet ortamındaki yasa dışı içeriklere erişimi engelleme yetkileri de olan söz konusu hakimler, yetkilerini suçun ağırlığına ve delilin durumuna göre kullanılır. Bu durum Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2022/789 E., 2023/234 K. kararı ile de vurgulanmıştır.

Sulh Ceza Hakimliği Nerelerde Kurulur?

2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararları uyarınca, Sulh Ceza Hakimlikleri, adli yargı bölgelerinde kurulur. Bununla birlikte İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük illerde ihtiyaç doğrultusunda birden fazla Sulh Ceza Hakimliği görev yapar. Örnek olarak, İstanbul Çağlayan Adliyesi’nde birden fazla Sulh Ceza Hakimliği bulunur.

Nüfus ve dava yoğunluğu nedeniyle ilçelerde de gerektiğinde Sulh Ceza Hakimliği kurulabilir. Kadıköy Sulh Ceza Hakimliği de ilçede kurulan ve faaliyet gösteren hakimlikleri verilebilecek en net örneklerden biridir. Küçük – az nüfuslu yerleşim yerlerinde ise CMK Madde 5 uyarınca, Asliye Ceza Mahkemesi, ihtiyaç halinde Sulh Ceza Hakimliği görevini de üstlenir. 

Sulh Ceza Hakimliklerinde Savcı ve Hakim Sayısı

Sulh Ceza Hâkimliklerinde savcı ve hâkim sayısı, dava yoğunluğuna ve adliyenin büyüklüğüne göre belirlenir. Sulh Ceza Mahkemelerinde görevli hakim sayısı genellikle 1 adettir. Başka bir ifadeyle bu hakimliklerde genellikle tek hakim görev yapar. Büyük ölçekli adliyelerde ise birden fazla hakim görev alabilir. Hakim sayısını ise 2802 sayılı Kanun Madde 9 kapsamında HSK belirler. Örneğin, İstanbul Çağlayan Adliyesi’nde 10’un üzerinde Sulh Ceza Hâkimi görev üstlenirken daha küçük bir ilçedeki adliyede tek hakim çalışabilir. 

Savcılar Sulh Ceza Hâkimliklerinde görevli değildir, ancak taleplerini bu hâkimliklere iletirler. Çünkü Sulh Ceza Hâkimlikleri doğrudan savcı çalıştırmayan adli kurumlardır. Fakat, soruşturma aşamasında Cumhuriyet Savcılığı ile koordineli çalıştıkları için savcılar, Sulh Ceza Hâkimliği’ne arama, tutuklama gibi taleplerini sunarlar.

Sulh Ceza Hakimliği Kararlarına İtiraz Mercii

Sulh Ceza Mahkemesi itiraz edilebilen bir merciidir. CMK Madde 267-268 uyarınca, Sulh Ceza Hâkimliği kararları, bir üst mahkemeye yapılabilir. Genellikle Sulh Ceza Hâkimliği kararlarına karşı, aynı adliye bölgesindeki Asliye Ceza Mahkemesine itiraz edilir. Örneğin, İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği kararına itiraz etmek isteyenlerin İstanbul Asliye Ceza Mahkemesine başvurması gerekir. 

Bazı kararlarda ise özel durumlar geçerlidir. Örneğin, 5651 sayılı Kanun Madde 8 kapsamında erişim engelleme kararlarında itirazın, Sulh Ceza Hâkimliğinin başka bir numaralı dairesine yapılması gerekebilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2023/2345 E., 2024/1890 K. kararlarında da vurgulandığı üzere itiraz merciinin doğru belirlenmesi çok önemlidir. Aksi halde usul hatası oluşabileceği belirtilmiştir. 

Genel olarak bakıldığında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 267-271. maddeleri uyarınca, Sulh Ceza Hakimliğinin kararına itiraz edebilmek için kararın hukuka aykırı olması gerekir. Hukuka aykırılık, usul hukukuna aykırılık, orantısızlık, yetki-görev aşımı, hak ihlali, delil yetersizliği ya da hatalı değerlendirme gibi haller olabilir.

Sulh Ceza Hakimliğinin Kararlarına İtiraz Süresi

CMK Madde 268’e göre Sulh Ceza Hâkimliği kararlarına, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz etmek mümkündür. Ancak söz konusu 7 günlük süre dolmadan itiraz edilmez ise itiraz hakkı ortadan kalkar. Çünkü 7 günlük süre hak düşürücü niteliktedir. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararına itiraz etmek için izlenmesi gereken adımlar şunlardır:

• İtiraz, yazılı dilekçeyle ya da tutanağa geçirilen beyanla yapılır. İtiraz dilekçesinde kararın tarih ve sayısı, itiraz gerekçeleri ve talep açıkça belirtilmelidir. İtiraz gerekçeleri delil yetersizliği veya hukuka aykırılık olabilir. Talep ise karara göre değişmekle birlikte genellikle kararın kaldırılması ya da değiştirilmesi yönündedir.
• CMK Madde 101 uyarınca tutuklama ya da adli kontrol gibi koruma tedbiri kararlarında, itirazın süresi daha kısa olabilir. Dolayısıyla kararın türüne göre itiraz süresi net olarak öğrenilmeli ve kesinlikle bu süre dolmadan itiraz dilekçesi ilgili merciye teslim edilmelidir. 
• İtiraz uygun süre içinde ve yasada belirtilen şekilde yapılmış ise CMK Madde 269 kapsamında Asliye Ceza Mahkemesi, itirazı dosya üzerinden inceler ve gerekirse duruşma düzenler. Bu duruşma sonunda mahkeme mevcut kararı kaldırabileceği gibi değiştirebilir ya da onayabilir.
• İtiraz sürecinin sonuçlanması genellikle 1 ila 15 gün sürer. Sürecin tamamlanmasının ardından itiraz kararı taraflara tebliğ edilir. İtiraz kabul edilmiş ise Sulh Ceza Hâkimliği kararı kaldırılır. İtirazın reddedilmesi halinde ise Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilen karar kesinleşir.

Kaynaklar:

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, Madde 267-271.
• 5651 sayılı İnternet Kanunu, Madde 8.
• Yargıtay 8. ve 12. Ceza Dairesi kararları (2021/1234 E., 2023/2345 E.).
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, Madde 3, 4, 5, 91-134, 267-268.
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Madde 86, 106, 125, 179.
• 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu, Madde 9.
• Yargıtay 8. ve 12. Ceza Dairesi kararları (2021/1234 E., 2022/789 E., 2023/456 E., 2023/2345 E.).