İş hukuku uyuşmazlıklarında gerek dava şartı gerekse ihtiyari arabuluculuk süreci sonucunda tarafların uzlaşmaya varması, uyuşmazlığın mahkeme yoluna gidilmeden hızlı ve kesin biçimde çözüme kavuşturulmasını amaçlar. Ancak uygulamada sıklıkla karşılaşılan en temel sorunlardan biri, işverenin arabuluculuk masasında taahhüt ettiği ve tutanağa bağlanan ödemeyi vadesinde yerine getirmemesidir. Tarafların uzlaşarak bir ödeme planı oluşturması tek başına alacağın tahsil edildiği anlamına gelmez; işverenin borcunu ifa etmemesi durumunda işçinin hak kaybına uğramadan hangi yasal yollara başvurabileceğini doğru tespit etmesi gerekir. Bu süreçte işverenin arabuluculukta anlaştığı tutarı ödememesi hâlinde başvurulacak hukuki mekanizmalar, anlaşma belgesinin hukuki niteliği, imza bileşimi, icra edilebilirlik şerhi prosedürü ve sözleşmedeki özel kayıtlar çerçevesinde şekillenir.
Uyuşmazlığın çözümü için işçi ve işveren ilişkilerinde arabuluculuk sürecinin başarıyla tamamlanmış olması, borcun kendiliğinden tahsil edileceği güvencesini sağlamaz. İşçinin hak ettiği kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma veya ücret alacaklarının güvence altına alınabilmesi için arabuluculuk tutanağının doğru hukuki vasıfla icraya konulması veya sözleşmedeki şartlara göre alacağın tamamı üzerinden yasal takibe geçilmesi mümkündür. Bu kapsamlı rehberde, arabuluculuk faaliyeti sonrasında işverenin ödeme yapmaması durumunda başvurulacak ilamlı icra, şerh alma gereklilikleri, muacceliyet kayıtları ve yeniden alacak davası açma imkânları yürürlükteki mevzuat hükümleri ışığında tüm ayrıntılarıyla ele alınmaktadır.
Arabuluculuk Son Tutanağı ile Anlaşma Belgesi Arasındaki Temel Hukuki Farklar
Arabuluculuk sürecinin tamamlanması aşamasında tanzim edilen evrakların hukuki mahiyeti, sürecin nasıl sonuçlandığını ve borcun ödenmemesi hâlinde izlenecek icra yolunu doğrudan tayin eder. Arabuluculuk sürecinin kapanışında düzenlenen son tutanak ile tarafların borç ve alacak kalemlerini somutlaştırdıkları anlaşma belgesi birbirine karıştırılmamalıdır.
Son tutanak, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve bu kanuna bağlı yönetmelik hükümleri gereğince arabuluculuk sürecinin ne şekilde sona erdiğini tespit eden usuli bir belgedir. Sürecin anlaşma, anlaşamama, taraflardan birinin toplantıya katılmaması veya taraflara ulaşılamaması gibi sebeplerle kapandığını resmî olarak gösterir. Dava şartı arabuluculukta uyuşmazlığın çözümsüz kalması durumunda mahkemeye sunulması zorunlu olan evrak da bu son tutanaktır. Buna karşılık anlaşma belgesi, tarafların üzerinde uzlaştıkları parasal veya edimsel taahhütleri, ödeme vadelerini, taksit miktarlarını, banka hesap bilgilerini ve borcun ifa şeklini ayrıntılı olarak düzenleyen maddi hukuk sözleşmesidir.
6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin birinci fıkrasında belirtildiği üzere: “Arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir; anlaşma belgesi düzenlenmesi hâlinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır.” Uygulamada taraflar anlaşma koşullarını doğrudan son tutanağın içine dahil edebilecekleri gibi, son tutanağa ek olarak müstakil bir anlaşma belgesi de tanzim edebilirler. Ödeme yapılmadığı takdirde cebri icra takibine veya şerh talebine konu edilecek metin, borcun miktarını ve ifa şartlarını açıkça içeren anlaşma metnidir.
| Belge Türü | Hukuki Niteliği | Temel Fonksiyonu | İcra Kabiliyeti |
|---|---|---|---|
| Son Tutanak | Usul hukuku belgesi | Sürecin nasıl bittiğini (anlaşma/anlaşamama) tespit eder; dava şartı belgesidir. | Tek başına borç ikrarı ve ödeme şartı içermiyorsa ilamlı icraya konulamaz. |
| Anlaşma Belgesi | Maddi ve icra hukuku belgesi | Alacak miktarlarını, ödeme vadelerini ve tarafların edimlerini düzenler. | İlam niteliğinde belge sayılarak doğrudan veya şerhle ilamlı icraya konu edilir. |
İşveren Arabuluculuk Ödemesini Yapmadığında İzlenecek Yasal Yollar
İşverenin arabuluculuk tutanağında kararlaştırılan tarihte ödeme yapmaması, işçi açısından borçlunun temerrüde düştüğü anlamına gelir. Bu durumda işçinin önünde temel olarak ilamlı icra takibi başlatma veya anlaşma belgesinde yer alan fesih ve bozucu şartlara göre hareket etme imkânı doğar.
Ödeme taahhüdünün ihlali hâlinde işçi, mahkemede yeniden uzun süren bir yargılama sürecine girmek zorunda kalmaksızın, doğrudan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre icra dairelerine başvurabilir. Arabuluculuk anlaşma belgesi, kanunun aradığı şartları taşıdığı takdirde mahkeme ilamları ile aynı kuvvete sahip bir belge niteliğindedir. Bu sayede borçlu işverene karşı ilamsız icra takibi değil, doğrudan ilamlı icra takibi başlatılarak icra emri gönderilir. Gönderilen icra emrine karşı borçlunun basit bir dilekçeyle borca itiraz ederek takibi durdurma imkânı bulunmamaktadır; borçlu takibi ancak borcu ödediğini noter tasdikli belge veya banka dekontu ile ispatlayıp icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alarak durdurabilir.
Somut bir örnek vermek gerekirse; işçi (A), işveren (B) şirketi ile arabuluculuk masasında toplam 180.000 TL kıdem ve fazla mesai alacağı üzerinden uzlaşmış ve ödemenin 15 Mart tarihinde tek seferde banka hesabına yatırılması kararlaştırılmış olsun. 15 Mart günü işverenin ödeme yapmaması durumunda işçi (A), herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın ertesi gün yetkili icra dairesi nezdinde ilamlı icra takibi başlatabilir. İşverenin mal varlığına, şirket banka hesaplarına, taşınmazlarına ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarına haciz konulması talep edilebilir.
İcra Edilebilirlik Şerhi: Hangi Durumlarda Zorunlu, Hangi Durumlarda Aranmaz?
Arabuluculuk anlaşma belgesinin bir mahkeme ilamı gibi doğrudan icra dairesine sunulabilmesi, belgenin imza bileşimine ve kanuni düzenlemelere bağlıdır. 6325 sayılı Kanun’un 18. maddesi, belgenin kimler tarafından imzalandığına göre ikili bir ayrım öngörmüştür.
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınmasının gerekip gerekmediğidir. Belgeye imza atan süjelerin sıfatı bu ayrımın temel kriteridir. Kanun koyucu, avukatların süreçte yer almasını anlaşmanın hukuki güvencesi olarak kabul etmiş ve bu doğrultuda şekil şartlarını esnetmiştir.
İcra Edilebilirlik Şerhine İhtiyaç Duyulmayan Hâller (Doğrudan İlam Niteliği)
6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca: “Kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı haller hariç, taraflar ve avukatları ile arabulucunun, ticari uyuşmazlıklar bakımından ise avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.”
İş hukuku uyuşmazlıklarında anlaşma belgesi işçi asil, işçi vekili (avukatı), işveren asil veya yetkili temsilcisi, işveren vekili (avukatı) ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa, bu belge hiçbir mahkeme onayına veya icra edilebilirlik şerhine ihtiyaç duymaksızın kendiliğinden 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 38. maddesi anlamında ilam niteliğinde belge vasfını kazanır. Bu belgeyle birlikte doğrudan icra dairesine başvurularak ilamlı takip başlatılabilir.
İcra Edilebilirlik Şerhinin Alınmasının Zorunlu Olduğu Durumlar
Eğer arabuluculuk görüşmelerine taraflardan biri veya her ikisi avukatsız olarak bizzat (asil olarak) katılmışsa ya da taraflardan birinin vekili bulunmasına rağmen diğer taraf görüşmeyi avukatsız yürütmüşse, düzenlenen anlaşma belgesi kendiliğinden ilam niteliği kazanamaz. Bu durumda 6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması yasal bir zorunluluktur.
Örneğin, işçinin bizzat katıldığı, işverenin ise şirket müdürü veya vekili vasıtasıyla temsil edildiği bir oturumda imzalanan anlaşma belgesi doğrudan ilamlı icraya konu edilemez. İcra müdürlüğü şerhsiz belgeye dayalı ilamlı takip talebini reddedecektir. Bu nedenle alacaklı tarafın öncelikle görevli ve yetkili mahkemeye başvurarak şerh kararını temin etmesi gerekir.
[Arabuluculuk Anlaşma Belgesi İmzalandı]
│
┌────────────┴────────────┐
▼ ▼
Taraflar + Avukatları Taraflar Asil Olarak Katıldı
+ Arabulucu İmzası (Avukatsız / Eksik Avukat İmzası)
│ │
▼ ▼
İcra Edilebilirlik Mahkemeden İcra Edilebilirlik
Şerhi GEREKMEZ Şerhi Alınması ZORUNLUDUR
│ │
└────────────┬────────────┘
▼
[Doğrudan İlamlı İcra Takibi Başlatılır][Arabuluculuk Anlaşma Belgesi İmzalandı]
│
┌────────────┴────────────┐
▼ ▼
Taraflar + Avukatları Taraflar Asil Olarak Katıldı
+ Arabulucu İmzası (Avukatsız / Eksik Avukat İmzası)
│ │
▼ ▼
İcra Edilebilirlik Mahkemeden İcra Edilebilirlik
Şerhi GEREKMEZ Şerhi Alınması ZORUNLUDUR
│ │
└────────────┬────────────┘
▼
[Doğrudan İlamlı İcra Takibi Başlatılır]İcra Edilebilirlik Şerhi Nereden ve Nasıl Alınır?
İcra edilebilirlik şerhi alınması süreci, mahkemelerin uyuşmazlığın esasına girip yeni bir yargılama yaptığı bir dava türü değildir. Kanun koyucu bu işlemi hızlı ve pratik bir denetim mekanizması olarak kurgulamıştır.
6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca şerh talebinde görevli ve yetkili merci ile yargılama usulü açıkça düzenlenmiştir. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa (dava şartı veya ihtiyari arabuluculuk dâhil), anlaşmanın icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesi arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden talep edilir. Eğer arabuluculuk faaliyetine derdest bir davanın görülmesi sırasında başvurulmuşsa, şerh talebi davanın görüldüğü mahkemeden istenir.
İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi usul hukuku bakımından bir çekişmesiz yargı işidir. Mahkeme kural olarak incelemesini dosya üzerinden duruşma açmaksızın evrak üzerinde tamamlar. Mahkemenin yapacağı denetim anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı hususlarıyla sınırlıdır. Mahkeme tarafların irade beyanlarını yeniden tartışma konusu yapamaz veya tarafların hesaplama mantığını sorgulayamaz.
Şerh başvurusu maktu harca tabidir. Mahkemenin vereceği kararlara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yoluna başvurulabilir; istinaf başvurusu da maktu harç ile yürütülür.
Taksitli Ödeme, Kısmi Ödeme ve Muacceliyet Kaydının Rolü
İşçi ve işveren arasındaki arabuluculuk anlaşmalarında alacağın tek seferde değil, belirli taksitler hâlinde ödenmesi sıklıkla kararlaştırılmaktadır. Bu tür vadeli ödeme planlarında taksitlerden birinin veya birkaçının aksatılması durumunda ne gibi sonuçlar doğacağı anlaşma metninde yer alan özel kayıtlarla belirlenir.
İşçilik haklarının hesaplanmasında doğru veriler üzerinden bir mutabakata varılabilmesi için işçi alacakları hesaplama adımlarının titizlikle yürütülmesi ve taksitlendirme şartlarının anlaşma metnine eksiksiz yansıtılması gerekir. Taksitli anlaşmalarda uygulamada iki farklı sözleşme tipi ortaya çıkmaktadır:
1. Muacceliyet Şartı İçeren Anlaşmalar
Anlaşma belgesine taksitlerden herhangi birinin vadesinde ödenmemesi durumunda henüz vadesi gelmemiş olan kalan taksitlerin tamamının muaccel hale geleceğine dair açık bir hüküm konulmuşsa, işverenin tek bir taksiti dahi gününde yatırmaması üzerine işçi, kalan tüm borç bakiyesi için derhâl ilamlı icra takibi başlatabilir. Örneğin, 4 eşit taksitte ödenecek 200.000 TL’lik borcun ilk taksiti olan 50.000 TL ödendikten sonra ikinci taksit ödenmezse, sözleşmedeki muacceliyet kaydı sayesinde kalan 150.000 TL’nin tamamı anında talep edilebilir hâle gelir.
2. Muacceliyet Şartı Bulunmayan Anlaşmalar
Eğer anlaşma belgesinde açık bir muacceliyet kaydı düzenlenmemişse, borçlu işverenin bir taksiti geciktirmesi sonraki taksitleri otomatik olarak muaccel kılmaz. Bu ihtimalde işçi, yalnızca günü geçmiş ve ödenmemiş olan taksit miktarı için icra takibi başlatabilir; henüz vadesi gelmemiş taksitler için onların ödeme günlerinin beklenmesi zorunluluğu doğar.
3. Kısmi Ödemelerin Hukuki Durumu
İşverenin taksit tutarını eksik yatırması veya belirlenen tarihten sonra kısmi ödeme yapması hâlinde, yapılan ödemeler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 100. maddesi uyarınca öncelikle işlemiş yasal faiz, icra masrafları ve vekâlet ücretinden, ardından asıl alacaktan mahsup edilir. Kalan bakiye kısım için icra takibine devam olunur.
İlamlı İcra Takibi Başlatma ile Yeniden Alacak Davası Açma Ayrımı
İşverenin ödeme yapmaması hâlinde işçinin elindeki anlaşma belgesini icraya koymak yerine, iş mahkemesinde yeniden kıdem, ihbar ve fazla mesai gibi alacak kalemleri için dava açıp açamayacağı meselesi uygulamadaki en kritik hukuki ayrımlardan biridir.
6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin beşinci fıkrası emredici bir kural koymuştur: “Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.”
Bu hüküm gereğince, geçerli bir arabuluculuk anlaşmasıyla sonuçlanan alacak kalemleri hakkında kural olarak yeniden dava açılamaz. Mahkemeler bu kuralı özel bir dava şartı olarak re’sen dikkate alır ve doğrudan açılan davayı usulden reddeder. Ancak Yargıtay içtihatları ve sözleşme serbestisi kapsamında bu kuralın istisnaları bulunmaktadır.
Kural: Doğrudan İlamlı İcra Takibine Başvurulması
Anlaşma belgesinde ödememe hâline ilişkin özel bir fesih veya geçersizlik mekanizması öngörülmemişse, işçi arabuluculukta anlaşılan miktarla bağlıdır. Bu miktar için yeniden iş mahkemesinde alacak davası açılamaz; yapılması gereken işlem, eldeki ilam niteliğindeki belgeye dayanılarak ilamlı icra takibi yapılması ve alacağın haciz yoluyla tahsil edilmesidir.
İstisna: Anlaşmanın Bozucu Şarta Bağlandığı Hâller
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre, taraflar arabuluculuk anlaşma belgesine işverenin ödemeyi vadesinde tam olarak yapmaması durumunda anlaşmanın geçersiz sayılacağını, işçinin yapılan ödemeleri mahsup ederek alacaklarının tamamı üzerinden dava açabileceğini kararlaştırabilirler. Böyle bir bozucu şartın varlığı durumunda, işverenin temerrüdü ile birlikte anlaşma hükümsüz kalır. İşçi, arabuluculukta indirim yaptığı tutarlarla bağlı kalmaksızın, yapılan kısmi ödemeleri mahsup ederek yasal haklarının tamamı için iş mahkemesinde dava açma hakkını yeniden kazanır.
Anlaşma Dışında Bırakılan Haklar İçin Dava Hakkı
Arabuluculuk son tutanağında ve anlaşma belgesinde yalnızca belirli alacak kalemleri (örneğin sadece kıdem ve ihbar tazminatı) müzakere edilip anlaşmaya bağlanmış, ancak yıllık izin ücreti veya ulusal bayram ve genel tatil alacakları kapsam dışı bırakılmışsa; üzerinde anlaşılmayan bu kalemler için dava şartı arabuluculuk usulü işletilerek ayrı bir dava açılması her zaman mümkündür.
| Hukuki Yol | Başvuru Şartı | Avantajı | Risk / Kısıtlama |
|---|---|---|---|
| İlamlı İcra Takibi | Geçerli anlaşma belgesi (gerekirse şerhli) | Doğrudan haciz yetkisi, itirazla takibin durdurulamaması, hızlı tahsilat. | Arabuluculukta kabul edilen indirimli miktar üzerinden tahsilat yapılır. |
| Yeniden Dava Açma | Anlaşmada ödememe hâlinde geçersizlik şartı bulunması veya anlaşma dışı kalemler | Gerçek alacağın tamamını talep edebilme imkânı. | Yargılama süreci uzundur, anlaşmada açık fesih kaydı yoksa dava şartı yokluğundan reddedilir. |
İlamlı İcra Takibinde Borçlunun İtirazı ve İcranın Geri Bırakılması Prosedürü
İlamlı icra takibinde borçlu işverenin takibi geciktirme veya haksız şekilde durdurma imkânı kanun tarafından sıkı kurallara bağlanmıştır. İlamsız takiplerde borçlunun icra müdürlüğüne vereceği basit bir itiraz dilekçesi takibi kendiliğinden durdururken, ilamlı icra takibinde durum tamamen farklıdır.
İlamlı icra takibi başlatıldığında icra dairesi borçluya 2004 sayılı Kanun uyarınca bir icra emri tebliğ eder. İcra emrini alan borçlu işverenin yedi gün içinde borcu ödemesi veya icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı getirmesi gerekir. Borçlu, icra müdürlüğüne başvurarak borcum yoktur veya miktara itiraz ediyorum diyerek takibi durduramaz.
Borçlu işveren ancak borcu arabuluculuk tutanağından sonraki bir tarihte tamamen ödediğini, alacaklının kendisine mehil verdiğini veya borcun zamanaşımına uğradığını iddia ediyorsa; bu iddiasını 2004 sayılı Kanun’un 33. maddesi gereğince yetkili mercilerce re’sen düzenlenmiş veya noterlikçe onaylanmış belge yahut banka dekontu ile ispat etmek suretiyle icra mahkemesinden takibin iptalini veya icranın geri bırakılmasını isteyebilir. Aksi takdirde, yedi günlük sürenin dolmasıyla birlikte alacaklı işçi derhâl haciz işlemlerini başlatabilir.
Arabuluculuk Anlaşmasının Geçersizliği ve İptali Davaları
Nadir de olsa arabuluculuk sürecinde işçinin iradesinin fesada uğratıldığı, baskı, tehdit, cebir veya hile altında anlaşma belgesinin imzalatıldığı durumlarla karşılaşılabilmektedir. Bu gibi istisnai hâllerde anlaşma belgesinin iptali gündeme gelebilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun irade bozukluklarına ilişkin 30. ve devamı maddeleri (yanılma, aldatma, korkutma) arabuluculuk anlaşma belgeleri için de geçerlidir. İradesinin sakatlandığını ileri süren taraf, irade bozukluğunu öğrendiği veya korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde iş mahkemesinde arabuluculuk anlaşmasının iptali davası açabilir. Ancak Yargıtay yerleşik içtihatlarında, imzalanan belgedeki tutarın düşük olması veya sonradan pişman olunması gibi gerekçeleri tek başına irade fesadı olarak kabul etmemekte; irade bozukluğu iddiasının somut delillerle ispatlanmasını şart koşmaktadır.
Örnek Olay İncelemeleri (Varsayımsal Uygulama Senaryoları)
Arabuluculuk sonrası ödeme yapılmaması durumunda izlenecek yolların daha iyi anlaşılabilmesi için uygulamada sıkça karşılaşılan iki varsayımsal senaryo aşağıda değerlendirilmiştir.
Varsayımsal Olay 1: Avukatlı Görüşmede Taksitlerin Ödenmemesi
İşçi (K), vekili Av. (M) aracılığıyla işten ayrılma sonrası hakları için dava şartı arabuluculuk bürosuna başvurmuştur. Yapılan müzakereler sonucunda işveren şirketin vekili Av. (T) ile bir araya gelinmiş ve toplam 240.000 TL alacağın üç eşit taksitte (her ayın 1’inde 80.000 TL) ödenmesi konusunda anlaşılmıştır. Anlaşma metnini işçi, işçi vekili, işveren vekili ve arabulucu birlikte imzalamış; metne taksitlerin ödenmemesi hâlinde kalan borcun muaccel olacağına dair kayıt konulmuştur.
İşveren birinci taksiti ödemiş, ancak ikinci taksit tarihinde herhangi bir ödeme yapmamıştır. Bu durumda işçi vekili:
- Belgede her iki tarafın vekilinin imzası bulunduğundan mahkemeden icra edilebilirlik şerhi almaya ihtiyaç duymaz.
- Muacceliyet kaydı uyarınca geriye kalan 160.000 TL’nin tamamı için derhâl ilamlı icra takibi başlatır.
- İcra emrinin tebliğiyle birlikte işverenin taşınmazlarına ve şirket banka hesaplarına haciz uygulatır.
Varsayımsal Olay 2: Asillerin Katıldığı Görüşmede Ödemenin Aksatılması
İşçi (B), arabuluculuk görüşmesine avukatsız olarak bizzat katılmış, işveren yetkilisi (H) ile arabulucu huzurunda 120.000 TL kıdem tazminatının 30 gün içinde tek seferde ödenmesi konusunda anlaşma belgesi imzalamışlardır. Belgede avukat imzası yer almamaktadır. Vade geldiğinde işveren ödeme yapmamıştır.
Bu senaryoda işçi (B):
- Belgeyi doğrudan icra dairesine götürüp ilamlı takip başlatamaz; zira vekil imzası bulunmamaktadır.
- İşçi (B), arabulucunun görev yaptığı yer Sulh Hukuk Mahkemesine maktu harç yatırarak bir dilekçe ile başvurur ve anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini talep eder.
- Mahkeme dosya üzerinden yapacağı inceleme ile şerhi onaylar.
- İşçi, şerhli anlaşma belgesiyle icra müdürlüğüne başvurarak ilamlı icra takibi başlatır ve alacağını tahsil eder.
Sonuç
İş hukuku uygulamasında arabuluculuk kurumu, uyuşmazlıkları mahkeme koridorlarına taşımadan kesin çözüme ulaştıran en etkili alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur. Ancak arabuluculuk masasında uzlaşmaya varılmış olması, sürecin başarıyla sonuçlandığını gösterse de borcun kendiliğinden ödeneceği anlamına gelmez. İşverenin taahhüt ettiği ödemeyi vadesinde yapmaması hâlinde kanun koyucu işçiyi koruyan güçlü cebri icra mekanizmaları öngörmüştür.
İşçinin hak kaybı yaşamaması adına; anlaşma belgesinin imza bileşimine dikkat edilmesi, avukat imzası eksik ise sulh hukuk mahkemesinden gecikmeksizin icra edilebilirlik şerhinin temin edilmesi ve ilamlı icra takibinin başlatılması esastır. Ayrıca ileride yaşanabilecek temerrüt ihtimallerine karşı anlaşma tutanaklarına açık vadelerin, muacceliyet kayıtlarının ve ödememe hâlinde anlaşmanın hükümsüz kalacağına dair bozucu şartların eklenmesi, alacağın güvence altına alınmasında hayati bir rol oynamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu bölümde, işverenlerin arabuluculukta anlaşılan tutarları ödememesi durumunda işçilerin en çok karşılaştığı sorular ve yasal dayanakları yanıtlanmaktadır.
İşveren arabuluculukta anlaştığımız parayı ödemezse hemen icraya verebilir miyim?
Evet. Anlaşma belgesinde belirlenen ödeme günü (vade) dolduğu anda işveren temerrüde düşmüş sayılır. Herhangi bir ihtarname göndermeye gerek kalmaksızın, belgenin imza niteliğine göre doğrudan veya icra edilebilirlik şerhi alınarak derhâl ilamlı icra takibi başlatılabilir.
Arabuluculuk tutanağı için icra edilebilirlik şerhi almak zorunlu mudur?
Eğer anlaşma belgesi tarafların kendileri, tarafların avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa şerh alınması zorunlu değildir; kanunen ayrıca şerh alınması gereken istisnalar saklı kalmak üzere belge ilam niteliğinde kabul edilir. Ancak taraflardan birinin veya her ikisinin avukatı yoksa, ilamlı icra için icra edilebilirlik şerhi gerekir. Şerh dava öncesinde arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden, devam eden bir davada ise davayı gören mahkemeden istenir.
İcra edilebilirlik şerhi davası ne kadar sürer ve duruşma yapılır mı?
İcra edilebilirlik şerhi talebi bir çekişmesiz yargı işidir ve iş hukuku uyuşmazlıklarında duruşma açılmaksızın dosya üzerinden evrak üzerinden karara bağlanır. Mahkemenin iş yoğunluğuna bağlı olarak genellikle kısa süre içerisinde sonuçlanmaktadır.
Arabuluculukta anlaşılan para ödenmeyince yeniden iş mahkemesinde dava açabilir miyim?
Kural olarak 6325 sayılı Kanun’un 18/5. maddesi gereğince üzerinde anlaşılan hususlar hakkında yeniden dava açılamaz; ilamlı icra takibi yapılması gerekir. Ancak anlaşma belgesinde ödemenin gününde yapılmaması hâlinde anlaşmanın geçersiz olacağı ve alacağın tamamı üzerinden dava açılabileceği yönünde açık bir kayıt bulunuyorsa, bu durumda yapılan kısmi ödemeler mahsup edilerek alacağın tamamı için dava açılabilir.
İşveren taksitlerden sadece birini öderse diğer taksitleri hemen talep edebilir miyim?
Anlaşma belgesinde bir taksitin ödenmemesi durumunda kalan taksitlerin muaccel hale geleceğine dair hüküm yer alıyorsa, vadesi gelmemiş taksitlerin tamamı için hemen icra takibi başlatılabilir. Böyle bir kayıt yoksa, yalnızca ödeme günü geçmiş olan taksit için takip yapılabilir; diğer taksitler için vadelerinin gelmesi beklenir.
İlamlı icra takibine işveren itiraz edip takibi durdurabilir mi?
Hayır. İlamlı icra takibinde borçlu işveren icra dairesine itiraz dilekçesi vererek takibi durduramaz. İşverenin takibi durdurabilmesi için borcu ödediğini resmî belge veya banka dekontu ile ispatlayıp icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alması gerekir.
Kaynaklar
Bu rehberde yer alan açıklamalar, Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı ve yüksek yargı içtihatları çerçevesinde yürürlükteki birincil hukuki kaynaklara dayanılarak hazırlanmıştır.
- 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
- 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
- 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
- Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği – Resmî Gazete
- T.C. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı
- Yargıtay Karar Arama Portalı