Vefat Eden Kişinin Borcu İçin Mirasçıya Ödeme Emri Gelirse Ne Yapılır?
Vefat eden bir yakının ardından mirasçılara icra dairesinden bir tebligat veya ödeme emri ulaşması, miras hukukunun külli halefiyet ilkeleri ile cebrî icra hukukunun emredici prosedürlerinin kesiştiği karmaşık bir hukuki süreci başlatır. Türk hukukunda kural olarak tereke yalnızca hak ve alacakları değil, borçları da kapsar; bu sebeple yasal düzenlemeler mirasçılara belirli koruma kalkanları ve başvuru yolları tanımıştır. Bir mirasçının eline murisin borcuna ilişkin bir ödeme emri veya muhtıra ulaştığında izlemesi gereken adımlar, takibin murisin sağlığında mı yoksa vefatından sonra mı başlatıldığına, tebliğ edilen belgenin niteliğine ve takibin ilamlı, ilamsız ya da kambiyo senedine dayalı olup olmadığına göre temelden farklılaşır.
Miras bırakanın borçlarından ötürü kişisel malvarlığıyla sorumlu olma riskiyle karşılaşan mirasçının atacağı ilk adım, tebligat zarfını ve ekindeki takip belgelerini inceleyerek dosya türünü tespit etmek ve kanuni süreleri kaçırmadan doğru hukuki merciiye başvurmaktır. Bu rehberde, vefat eden kişinin borcu nedeniyle tebligat alan mirasçıların hakları, takip türlerine göre itiraz ve şikâyet yolları, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde yargı içtihatları doğrultusunda ele alınmıştır.
Mirasçıların Murisin Borçlarından Sorumluluğunun Normatif Temeli
Miras hukukunda geçerli olan külli halefiyet ilkesi uyarınca mirasbırakanın ölümüyle birlikte tereke bir bütün halinde kendiliğinden yasal ve atanmış mirasçılara intikal eder. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları bu ilkeyi ve borçlardan şahsi sorumluluğu açıkça hükme bağlamıştır:
Külli halefiyetin doğal bir uzantısı olarak mirasçılar, tereke borçları karşısında yalnızca miras payları oranında değil, şahsi malvarlıklarıyla da müteselsilen yükümlü kılınmıştır. Nitekim 4721 sayılı Kanun’un 641. maddesinin birinci fıkrasında,
"Mirasçılar, tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar."
hükmü yer almaktadır. Bu düzenlemeler gereğince alacaklı, murisin borcu için dilerse tüm mirasçılara birlikte dilerse mirasçılardan yalnızca birine müracaat ederek borcun tamamının ifasını talep etme hakkına sahiptir. Ancak kanun koyucu, mirasçıların bu ağır sorumluluğunu dengelemek amacıyla mirası ret hakkı ve icra takipleri karşısında koruyucu erteleme mekanizmaları öngörmüştür.
Ödeme Emri Tebliğ Alındığında Yapılacak İlk Kontroller
Mirasçıya icra dairesinden bir tebligat ulaştığında paniğe kapılmadan teknik bir inceleme yapılması hayati derecede önemlidir; zira cebrî icra hukukunda her takip türünün itiraz mercii, başvuru şekli ve hak düşürücü süreleri birbirinden tamamen farklıdır. Tebligat zarfının açılmasıyla birlikte öncelikle tebliğ mazbatasındaki tarih, belgenin örnek numarası ve dayanak belgeler titizlikle taranmalıdır.
+---------------------------------------------------------------------------------+
| ÖDEME EMRİ ALINDIĞINDA İLK KONTROL LİSTESİ |
+---------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Tebligat Tarihi ve Parçası: Tebligat usulüne uygun mu, tebliğ tarihi ne? |
| 2. Belge / Örnek Türü: Örnek 7 (Genel), Örnek 10 (Kambiyo), İcra Emri mi? |
| 3. Takibin Başlatılma Zamanı: Murisin ölümünden önce mi, sonra mı başlatılmış? |
| 4. İİK m. 53 Süreleri: Vefattan itibaren 3 gün ve 3 aylık ret süresi doldu mu? |
| 5. Mirasın Durumu: Alınmış bir ret kararı var mı, tereke borca batık mı? |
+---------------------------------------------------------------------------------+
1. Tebliğ Tarihi ve Usulün Denetimi
Ödeme emrine itiraz süresi kural olarak usulüne uygun tebliğle başlar. Şikâyette ise öğrenme tarihi, işlemin niteliği ve süresiz şikâyet istisnası ayrıca değerlendirilir. Tebligat parçası incelenmeli; mirasçı tebligatı bizzat mı almıştır, yoksa Tebligat Kanunu hükümlerine göre muhtara mı bırakılmıştır kontrol edilmelidir. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 26.05.2025 tarihli ve E. 2025/2551, K. 2025/4292 B25 sayılı kararında, borçlu mirasçının tebliğ tarihinde reşit olmaması sebebiyle yapılan işlemin geçersizliği tartışılmış; Daire,
"adı geçen borçlu tebliğ tarihi itibariyle reşit olmadığından yapılan ödeme emri tebliği yok hükmünde olup borca itirazın süresinde olduğu dikkate alınarak bu borçlu yönünden işin esasının incelenmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir"
gerekçesiyle alt derece mahkemesi kararını bozmuştur.
2. Dosya ve Belge Örneğinin Tespiti
Tebliğ edilen belgenin başlığında yer alan ibareler izlenecek yasal yolu belirler:
- İlamsız Genel Haciz Yolu (Örnek No: 7 Ödeme Emri): Fatura, cari hesap veya adi yazılı belgelere dayanan takiplerdir.
- Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu (Örnek No: 10 Ödeme Emri): Bono, poliçe veya çek gibi kambiyo senetlerine dayanan takiplerdir.
- İlamlı İcra Takibi (Örnek No: 4-5 İcra Emri): Bir mahkeme ilamına veya ilam niteliğindeki belgeye dayanılarak mirasçılara gönderilen icra emridir.
- Borç Muhtırası: Murisin sağlığında kesinleşmiş bir icra takibinde, mirasçılara doğrudan yeni bir ödeme emri yerine borcun ödenmesi için gönderilen yazılı bildirimdir.
3. Takibin Açılış Tarihi ile Ölüm Tarihinin Karşılaştırılması
Mirasçının hukuki durumunu belirleyen en kritik veri, takibin açılış tarihi ile mirasbırakanın vefat tarihinin karşılaştırılmasıdır. İcra takip dosyasının açılış tarihi, murisin ölüm gününden önce mi yoksa sonra mıdır? Bu ayrım, İİK m. 53 korumasının kapsamını ve yöneltme usulünü doğrudan tayin eder.
Ölümden Önce Başlatılan Takipler ile Ölümden Sonra Başlatılan Takiplerin Ayrımı
Murisin taraf olduğu icra takiplerinde, takibin hangi aşamasında vefat olayının gerçekleştiği uygulanacak cebrî icra usulünü kökten değiştirmektedir. Hukuk düzenimiz, yaşayan bir kişi hakkındaki derdest takibin akıbeti ile ölü bir kimseye karşı takip başlatılması arasında kesin bir çizgi çekmiştir.
Takip Açılış Zamanı ve Vefat İlişkisi
├── Ölümden Önce Başlatılan Takip
│ ├── Takip Kesinleşmişse -> Yeni takip açılamaz; İİK m. 53 uyarınca mirasçıya veya terekeye muhtıra ile devam edilir.
│ └── Takip Kesinleşmemişse -> Murise tebliğ yoksa mirasçılara usulüne uygun ek takip talebiyle ödeme emri tebliğ edilir.
└── Ölümden Sonra Başlatılan Takip
├── Ölü Kişi Aleyhine Takip -> Taraf ehliyeti yokluğu; mirasçılara doğrudan yöneltilemez veya sürdürülemez.
└── Mirasçılara Doğrudan Takip -> Vefattan itibaren 3 gün ve 3 aylık ret süresi beklenmek zorundadır (İİK m. 53).
Murisin Vefatından Önce Başlatılan Takipler
Takip muris hayattayken başlatılmışsa, borçlunun ölümüyle takip kendiliğinden sona ermez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 15.12.2022 tarihli ve E. 2022/11810, K. 2022/13433 B6 sayılı kararında açıkça belirtildiği üzere:
- Takip murisin sağlığında kesinleşmişse: Alacaklı mirasçılara yeni bir icra takibi başlatamaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi mezkûr kararında, ilamlı takipte borçlunun ölümü üzerine mirasçılar adına yeni bir icra emri düzenlenmesinin gerekmediğini;
"icra müdürlüğünce düzenlenecek muhtıra ile dahi takibe mirasçılar hakkında devam edilmesi mümkün"
olduğunu vurgulamıştır. Muris sağlığında takip kesinleştiğinden, kural olarak mirasçıların borca esastan itiraz hakkı doğmaz. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.05.2023 tarihli ve E. 2022/11299, K. 2023/3530 B1 sayılı kararında incelenen olayda, Bölge Adliye Mahkemesi,
"muris hakkında başlatılan takibin ilamsız takip olması nedeniyle bu takipte alınan itirazın iptali kararının takibi ilamlı takip haline getirmeyeceği"
ve mirasçının mirasın reddi gibi ayrık durumlar dışında itiraz hakkı bulunmadığı gerekçesiyle başvuruyu reddetmiş, Yargıtay da
"Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir."
diyerek bu yaklaşımı onamıştır. - Takip murisin sağlığında başlamış ancak kesinleşmemişse: Murise ödeme emri tebliğ edilmeden vefat gerçekleşmişse, mirasçılara usulüne uygun tebligat çıkarılmalıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 16.04.2025 tarihli ve E. 2025/1370, K. 2025/3274 B13 sayılı kararında belirtildiği üzere, asıl borçlu kesinleşmeden önce vefat etmişse mirasçıların takibe usulünce dahil edilebilmesi için;
"mirasçılar adına usulüne uygun ek takip talebi sunulmak ve bu talebe uygun ödeme emri düzenlenmek suretiyle mirasçılar adına düzenlenen ödeme emrinin tebliğ edilmesi"
zorunludur. Muris adına çıkarılmış eski ödeme emrinin mirasçıya tebliğ edilmesi geçerli bir dahil etme sağlamaz. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 21.03.2023 tarihli ve E. 2022/8869, K. 2023/1854 B3 sayılı kararında da Bölge Adliye Mahkemesinin, muris hakkındaki takip kesinleşmediği için
"mirasçılara sadece borç muhtırası tebliği ile de takibe devam olunamayacağı"
yönündeki tespiti onanmıştır.
Murisin Vefatından Sonra Başlatılan Takipler
Medeni Haklardan Yararlanma ve taraf ehliyeti ölümle sona erer (TMK m. 28). Bu nedenle ölmüş bir kimse aleyhine icra takibi başlatılamaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 17.03.2014 tarihli ve E. 2014/5425, K. 2014/7538 B23 sayılı ilamında bu ilke kesin bir dille ortaya konulmuştur:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.10.2022 tarihli ve E. 2019/731, K. 2022/1317 B2 sayılı kararında ise ölü kişi yerine mirasçılar hakkında takibe devam edilmesinin, ancak yanlışlığın maddi hatadan kaynaklanması veya taraf değişikliği talebinin dürüstlük kuralına aykırı olmaması hallerinde gündeme gelebileceği belirtilmiştir. Takip doğrudan mirasçılara yöneltilmişse, aşağıda açıklanan İİK m. 53 sürelerine riayet edilmesi yasal bir zorunluluktur.
İİK m. 53 Kapsamında Takibin Geri Bırakılması ve Kamu Düzeni Sınırları
İcra ve İflas Kanunu’nun 53. maddesi, mirasbırakanın vefatı halinde mirasçıların derhal cebrî icra tehdidiyle karşılaşmasını engellemek üzere emredici bir yasal fren mekanizması öngörmüştür:
Bu hüküm uyarınca:
- İlk 3 Gün Yasağı: Murisin vefat ettiği gün dahil ilk üç gün içinde tereke borçları için hiçbir icra takip işlemi yapılamaz.
- 3 Aylık Mirası Ret Süresi Boyunca Erteleme: Türk Medeni Kanunu’nun 606. maddesinde yasal mirasçılar için öngörülen üç aylık ret süresi boyunca, mirasçı mirası açıkça kabul etmemişse takip işlemleri mirasçılara karşı yürütülemez ve geri bırakılır.
Nitekim Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin 27.10.2025 tarihli ve E. 2024/911, K. 2025/1140 B8 sayılı kararında,
"ölüm tarihinden itibaren üç gün boyunca takibin durması ve devamında üç aylık mirasın reddi süresince takibin geri bırakılmasına ilişkin düzenlemeler doğrultusunda, eldeki davada takibin 14/12/2021 tarihine kadar geri bırakılması gerekirken"
mirasçıların takibe eklenip adlarına ödeme emri çıkarılması hukuka aykırı bulunmuş ve ilk derece mahkemesinin istinaf incelemesinde
"kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun anlaşılmasına göre"
istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.
Benzer şekilde Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 07.02.2023 tarihli ve E. 2021/1321, K. 2023/170 B12 sayılı kararında,
"takip dosyasında İİK.’nun 53. Maddesine göre işlem yapılmadığı, yasal süreler dikkate alınmadan 24.02.2020 tarihinde davacı-borçlu … hakkında takibe devam edildiği"
tespit edilmiş ve
"Davacının davasının KABULÜ ile, Bursa 17. İcra müdürlüğünün 2020/… esas sayılı icra takip dosyasında borçlu olmadığının tespitine"
hükmedilmiştir.
Seçimlik Hak: Terekeye Karşı mı, Mirasçıya Karşı mı?
Alacaklı, borçlunun ölümü halinde takibi ya terekeye karşı ya da mirasçılara karşı sürdürmek zorundadır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 16.06.2016 tarihli ve E. 2016/16343, K. 2016/17145 B17 sayılı bozma kararında altı çizildiği üzere;
"Alacaklının bunlardan hangisini seçtiğini bildirmeden takibin yürütülmesi mümkün değildir."
Alacaklı vekili terekeye yönelmemişse, ret süresi dolmadan mirasçıya ödeme emri gönderilemez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 21.03.2023 tarihli ve E. 2022/8869, K. 2023/1854 B3 sayılı ilamında, Bölge Adliye Mahkemesinin;
"şikayet tarihi itibari ile alacaklı vekilinin açıkça tereke adına takibin devamına yönelik icra dosyasında mevcut bir talebi bulunmadığından alacaklının seçimlik hakkının terekeye karşı kullanıldığının kabulüne imkan bulunmadığı"
yönündeki değerlendirmesini yerinde bularak kararı onamıştır.
İİK m. 53’e Aykırılığın Hukuki Niteliği: Süresiz Şikâyet
İİK m. 53’te düzenlenen erteleme kuralı emredici nitelikte olup kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle bu süreler dolmadan mirasçılara icra takibi yapılması veya takip işlemlerine devam edilmesi halinde, İİK m. 16/2 uyarınca icra mahkemesine süresiz şikâyet yoluna başvurulabilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.01.2018 tarihli ve E. 2016/26368, K. 2018/310 B5 sayılı ilamında belirtildiği üzere:
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 07.11.2017 tarihli ve E. 2016/22559, K. 2017/13747 B11 sayılı kararında da bu ilke teyit edilmiştir:
"İİK.nun 53. maddesine aykırı olarak takip yapılması ya da takip işlemlerine devam edilmesi nedenlerine dayalı olarak ilgililer İİK. Nun 16. maddesi uyarınca icra mahkemesine şikayette bulunabilirler."
Daire, söz konusu başvurunun
"İİK. nun 16/2. maddesi uyarınca süresiz şikayete tabi"
olduğunu ve alt derece mahkemesince
"mahkemece şikayetin kabulü yerine istemin sürede olmadığından bahisle red kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir."
tespitiyle kararı bozmuştur.
Ancak önemle vurgulanmalıdır ki, İİK m. 53 koruması yalnızca mirasın reddi süresi dolmadan yapılan işlemlere ilişkindir. Eğer takip, ret süresi dolduktan sonra başlatılmışsa İİK m. 53’e dayalı süresiz şikâyet dinlenmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.10.2022 tarihli ve E. 2019/731, K. 2022/1317 B2 sayılı kararında, murisin vefatından ve ret kararından sonra, yasal ret süresi de aşıldıktan sonra başlatılan ilamsız takipte,
"borçlunun ölüm günü ile beraber üç gün içinde"
başlayan korumanın bu aşamada uygulanamayacağı ve
"İİK’nın 16. maddesi uyarınca şikâyet yolu ile icra takibinin iptali istenemez"
sonucuna varılmıştır.
Mirasın Reddi Rejimleri: Gerçek Ret ve Hükmen Ret Ayrımı
Mirasın reddi, mirasçının tereke borçlarından kişisel sorumluluğunu değerlendirmede başlıca hukuki kurumlardan biridir. Takipte ayrıca borcun dayanağı ve mirasçıya yöneltilme koşulları incelenir. Türk Medeni Kanunu mirasın reddini iki ayrı kategoride düzenlemiştir: İradi (gerçek) ret ve kanuni (hükmen) ret. İcra takiplerinde savunma stratejisi belirlenirken bu iki ret türü arasındaki farklar temel teşkil eder. Detaylı bilgi için reddi miras nedir başlıklı incelememize göz atabilirsiniz.
Mirasın Reddi Rejimleri (TMK m. 605)
├── Gerçek (İradi) Ret (TMK m. 605/1, 606, 609)
│ ├── 3 aylık hak düşürücü süre
│ ├── Sulh Hukuk Mahkemesine yazılı/sözlü beyan
│ └── Mahkemece özel kütüğe tescil ve belge verilmesi
└── Hükmen Ret (TMK m. 605/2)
├── Murisin ölümünde ödemeden aczinin açık/tespitli olması
├── Süreye tabi değildir; her zaman ileri sürülebilir
└── İcra takibinde İİK m. 68/4 uyarınca bekletici mesele yapılır
A. Gerçek (İradi) Ret
Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesinin birinci fıkrası,
"Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler."
hükmünü taşır. TMK’nın 606. maddesine göre ise;
"Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar."
Ret beyanı TMK m. 609 uyarınca sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak kayıtsız ve şartsız bildirilir ve mahkemece özel kütüğüne işlenerek mirasçıya belge verilir.
Ancak mirasçı TMK m. 610 uyarınca dikkatli davranmak zorundadır:
Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 16.01.2026 tarihli ve E. 2025/384, K. 2026/33 B9 sayılı kararında,
"Davacı mirasçı hakkında kesinleşmiş reddi miras kararı olduğundan İİK’nun 53 maddesi uyarınca hakkında icra takibi yapılamaz."
tespitinde bulunulmuş; alacaklı tarafın mirasçının tereke mallarına karıştığı yönündeki iddiaları bakımından
"davalı tarafça TMK’nun 617 maddesi kapsamında reddin iptaline yönelik süresinde açılmış bir dava bulunmadığından"
araştırma talebi reddedilerek,
"Davanın KABULÜ ile, davacının […] Esas) sayılı dosyası kapsamında davalıya BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE ve davacı hakkındaki TAKİBİN İPTALİNE"
karar verilmiştir.
B. Hükmen Ret
Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesinin ikinci fıkrası borca batık terekeler için kendiliğinden devreye giren hükmen ret rejimini düzenlemiştir:
"Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır."
Hükmen ret için sulh mahkemesine üç ay içinde başvuru zorunluluğu yoktur; kanun gereği miras reddedilmiş sayılır. Geniş kapsamlı değerlendirmeler için mirasın hükmen reddi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 27.01.2022 tarihli ve E. 2021/1722, K. 2022/147 B7 sayılı kararında açıklandığı üzere:
"Bu hüküm çerçevesinde, mirasın hükmen reddi bir süreye tabi olmayıp, mirasçılar, alacaklılara karşı açacakları tespit davası ile terekenin borca batık olduğunun tespitini her zaman isteyebilecekleri gibi, mirasçılara karşı açılacak davada defi olarak da her zaman terekenin borca batık olduğu ileri sürülebilecektir."
Aynı kararda Daire, bu savunmanın
"hadise (ön sorun) şeklinde incelenip karara bağlanması gereklidir."
ilkesini vazetmiş; mahkemenin
"Mahkemece takip borçlusu olan mirasçıların daha önce mirasın reddini talep etmedikleri gözetilerek öncelikle mirasın reddine engel davranışlarda bulunup bulunmadığı hususunun hadise (ön sorun) şeklinde incelenmesi"
gerektiğini belirterek yerel mahkeme kararını kaldırmıştır.
Benzer şekilde Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesinin 30.03.2023 tarihli ve E. 2023/221, K. 2023/428 B14 sayılı ilamında, süresinden sonra yapılan takibe itirazın geçersizliğine rağmen açılan menfi tespit davasında,
"özellikle borçlu miras bırakanın mirasçıları olan davacı tarafça hükmen mirasın reddi kararı aldıkları ve borçtan sorumlu olmayacakları"
gerekçesiyle borçsuzluğun tespiti onanmış, ancak
"davalı tarafın takipte haksız ise de kötüniyetli olduğu kanıtlanmadığından, davacı lehine hükmedilen kötüniyet tazminatının kaldırılması gerekmiştir"
denilerek tazminat kaldırılmıştır.
Takip Türlerine Göre Başvuru Süreleri, Yetkili Merciler ve Durdurma Etkisi
Mirasçıya gelen ödeme emrine karşı her takip türünde aynı merciye veya aynı sürede başvurulacağı yanılgısı, uygulamada hak düşümüne ve haciz tehdidine yol açan en büyük hatalardan biridir. Takip türlerinin prosedürel farklılıkları aşağıda özetlenmiştir.

| Takip Türü | Yasal Dayanak | Başvuru Mercii | Yasal Süre | Başvuru Niteliği | Takibi Durdurma Etkisi |
|---|---|---|---|---|---|
| İlamsız Genel Haciz Yolu (Örnek 7) | İİK m. 62 | İlgili İcra Dairesi | Tebliğden itibaren 7 gün | Borca / İmzaya İtiraz | İtiraz dilekçesinin sunulmasıyla takip kendiliğinden durur (İİK m. 66). |
| Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu (Örnek 10) | İİK m. 168 | İcra Mahkemesi | Tebliğden itibaren 5 gün | Dava Dilekçesi ile İtiraz / Şikâyet | Başvuru takibi kendiliğinden durdurmaz; mahkemeden tedbiren takibin durdurulması kararı alınmalıdır. |
| İlamlı İcra Takibi (Örnek 4-5 İcra Emri) | İİK m. 16, 33 | İcra Mahkemesi | Tebliğden itibaren 7 gün (İtfa/İmhal) veya Süresiz (Mirasın Reddi İlamı) | Şikâyet / İcranın Geri Bırakılması | Başvuru icrayı durdurmaz; icra mahkemesinden açıkça tedbir kararı alınması zorunludur. |
| İİK m. 53 Süre İhlali (Kamu Düzeni) | İİK m. 16/2, 53 | İcra Mahkemesi | Süresiz | Şikâyet | Takibi kendiliğinden durdurmaz; mahkemece tedbir veya iptal kararı verilir. |
1. İlamsız Genel Haciz Yolunda İtiraz (Örnek No: 7)
2004 sayılı Kanun’un 62. maddesi uyarınca borca itiraz icra dairesine yapılır:
"İtiraz etmek istiyen borçlu, itirazını, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeye mecburdur."
Ödeme emrinden önce alınmış bir mirasın reddi ilamı varsa, mirasçı bu ret ilamını yedi gün içinde icra dairesine bildirerek borca itiraz etmelidir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.10.2022 tarihli ve E. 2019/731, K. 2022/1317 B2 sayılı kararında, ilamsız takipte mirasın reddine dayanan başvurunun borca itiraz olduğu vurgulanarak, itirazın
"ödeme emri tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirilebilir"
olduğu, mirasın reddi olgusunun da
"mirası reddetmiş olduğu gibi sebeplere dayanır"
ifadesiyle borca itiraz kapsamında kaldığı ifade edilmiştir. Borçluların icra müdürlüğü yerine icra mahkemesine başvurmaları ise
"gereksiz ve geçersiz bir işlem olup, hukukî sonuç doğurmaz"
kabul edilmiştir. İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin 13.03.2025 tarihli ve E. 2024/488, K. 2025/249 B21 sayılı kararında aktarılan İcra Hukuk Mahkemesi gerekçesinde de;
"Mirasın reddine ilişkin ilam, takibin kesinleşmesinden önce alındığından mirasın reddi nedeniyle borçtan sorumlu olunmadığına ilişkin iddia borca itiraz olup ödeme emrinin tebliği üzerine takibin şekline göre yasal 7 günlük süre içinde icra müdürlüğüne yapılması gerekmektedir."
kuralı belirtilmiş; Asliye Ticaret Mahkemesi yargılama sonucunda
"davacıların mirasçılık sıfatları kalmadığı"
gerekçesiyle borçsuzluğun tespitine hükmetmiştir.
Aynı doğrultuda Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesinin 18.09.2024 tarihli ve E. 2023/771, K. 2024/991 B20 sayılı kararında, vefattan sonra mirasçılara yöneltilen takipte alınan gerçek ret kararı uyarınca
"davacıların sorumlu olmamasına göre"
verilen borçsuzluk tespiti yerinde bulunmuş ve alacaklının istinaf başvurusu hakkında
"Davalı vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-b.1.maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE"
karar verilmiştir.
2. Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolunda İtiraz (Örnek No: 10)
Dayanak belge bono, poliçe veya çek ise takip İİK m. 168 uyarınca kambiyo yoluyla yürütülür. Bu takipte itiraz mercii icra dairesi değil, icra mahkemesidir ve süre tebliğden itibaren 5 gündür. İİK m. 168/5 uyarınca borçlu olunmadığına ilişkin itirazlar beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmelidir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 26.12.2016 tarihli ve E. 2016/8197, K. 2016/26111 B18 sayılı kararında;
"borçluların mirası reddetmeleri nedeniyle borçlu olmadıklarına yönelik iddialarının borca itiraz olup, ödeme emri tebliği üzerine yasal sürede yapılması gerektiği kabul edilmiştir."
Daire, süresinden sonra yapılan başvuruyu reddeden yerel mahkeme kararı hakkında
"sonucu itibarı ile doğru olan mahkeme kararının onanması"
yönünde hüküm kurmuştur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 17.03.2014 tarihli ve E. 2014/5425, K. 2014/7538 B23 sayılı ilamında da, murisin ölümünden önce başlayan kambiyo takibinde mirasçıya ödeme emri tebliği üzerine itirazların beş gün içinde yapılması gerektiği değerlendirmesiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur:
"SONUÇ : Alacaklının temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK 366 ve HUMK’nun 428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA)"
Önemli bir istisna olarak; takibin kesinleşmesinden sonra muris vefat etmiş ve mirasçılar sonradan ret kararı almışsa, kambiyo takibinde de mirasçılar aleyhine takip sürdürülemez. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 26.09.2023 tarihli ve E. 2022/13825, K. 2023/5380 B4 sayılı onama kararında bu uyuşmazlık;
"Uyuşmazlık, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile başlatılan icra takibinin kesinleşmesinden sonra murisin vefatı üzerine mirasın reddi nedeniyle borçlu olunmadığı iddiasına ilişkindir."
şeklinde özetlenmiş ve Bölge Adliye Mahkemesinin süresiz şikâyeti kabul kararı;
"Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup alacaklı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir."
gerekçesiyle onanmıştır. Benzer şekilde ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takipte de Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.09.2023 tarihli ve E. 2022/12366, K. 2023/5057 B10 sayılı ilamında;
"mirası reddeden mirasçılar hakkında bu sıfatla takip yapılamayacağı"
ve
"İİK’nın 53. maddesi uyarınca takibin kesinleşmesinden sonra murisin ölümü ve mirasçıların mirası usulüne uygun reddettiklerine ilişkin mahkeme kararı almaları halinde mirasçılar aleyhinde takibe devam edilmesi ve mirasçıların mal ve haklarına haciz konulması mümkün olmadığı"
gerekçesi benimsenmiş ve
"Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının İİK’nın 364/2 maddesi yollamasıyla 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,"
hükmedilmiştir.
3. İlamlı İcra Takiplerinde Süresiz Şikâyet Ayrımı
İlamlı takiplerde (mahkeme kararlarına dayalı takiplerde) borca itiraz mekanizması bulunmaz. Borçlunun ölümünden sonra elinde mirasın reddi ilamı bulunan mirasçıya icra emri tebliğ edilirse veya mirasçı sonradan ret kararı alırsa, icra mahkemesine süresiz şikâyet yoluna başvurulur.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 22.11.2022 tarihli ve E. 2022/5299, K. 2022/12102 B16 sayılı kararında ilamlı takiplerdeki bu temel ayrım açıkça ortaya konmuştur:
"Mirasın reddi ilâmı ile hakkındaki takip işlemlerinin iptalini isteyen şahsın başvurusu borca itiraz olarak nitelendirilmeyeceğinden ve İİK’nun 16/2 maddesi gereği süreyle sınırlandırılamayacağından, ilamlı icra takibinde mirasçıların mirasın reddi nedeniyle takibin iptali talebi süresiz şikayet olarak değerlendirilmelidir."
Daire, Bölge Adliye Mahkemesinin ret kararını;
"Şikayetçi-borçluların temyiz itirazlarının kabulü ile, … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin 09.03.2022 tarih ve 2020/2498 E.-2022/717 K. sayılı kararının yukarıda yazılı nedenlerle, 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK’nun 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK’nun 373/2. maddeleri uyarınca BOZULMASINA"
karar vererek bozmuştur.
Aynı yönde Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.01.2018 tarihli ve E. 2016/26368, K. 2018/310 B5 sayılı kararında;
"takibin kesinleşmesinden sonra murisin ölümü halinde mirasçıların,mirası usulüne uygun reddettiklerine ilişkin mahkeme kararı almaları halinde mirasçılar aleyhinde takibe devam edilmesi ve mirasçıların mal ve haklarına haciz konulması mümkün değildir."
tespiti yapılarak ilk derece mahkemesinin şikâyeti süre aşımından reddetmesi bozulmuştur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 09.10.2017 tarihli ve E. 2016/20527, K. 2017/12067 B24 sayılı kararında da;
"takibin kesinleşmesinden sonra murisin ölümü halinde mirasçıların, mirası usulüne uygun reddettiklerine ilişkin mahkeme kararı almaları halinde mirasçılar aleyhinde takibe devam edilmesi ve mirasçıların mal ve haklarına haciz konulması mümkün değildir."
ilkesi yinelenerek;
"Mahkemece yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca istemin kabul edilerek şikayetçi yönünden icra takibinin iptali ile maaşına konulan hacizlerin kaldırılmasına karar verilmesi gerekirken şikayetin süre yönünden reddine karar verilmesi isabetsizdir."
gerekçesiyle yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 13.06.2022 tarihli ve E. 2022/411, K. 2022/324 B15 sayılı kararında ise mirasın kesinleşmeden önce reddi halinin
"borca itiraz niteliğinde"
olduğu ve
"takibin şekline göre yasal süre içerisinde ilgili merciiye yapılması"
gerektiği; kesinleşmeden sonra alınan kararlarda ise mirasçıların
"süresiz şikayet yolu ile şikayetlerini ileri sürebilirler"
hakkına sahip bulunduğu aktarılmış, somut uyuşmazlıkta
"Bu davaya İcra Hukuk Mahkemelerince bakılacağı"
belirtilerek görevsizlik kararı verilmiştir.
İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin 11.05.2023 tarihli ve E. 2023/690, K. 2023/801 B22 sayılı kararında ise takip borçlusunun vefatı üzerine mirasçıya borç muhtırası çıkarıldığı;
"Somut olayda; davalı … tarafından, takip borçlusu … aleyhine Turgutlu İcra Müdürlüğü’ nün 2018/2771 sayılı dosyasında 01/02/2016 tarihinde kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatıldığı, ancak takip borçlusu …’ ın 08/06/2018 tarihinde vefat ettiği ve mirasçısı sıfatıyla davacı adına borç muhtırası tebliğe çıkarıldığı anlaşılmaktadır."
tespiti yapıldıktan sonra, dava açılmadan önce mirasçının borçlu kaydı icra müdürlüğünce silindiğinden menfi tespit davasında hukuki yarar kalmadığı gerekçesiyle;
"Davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden REDDİNE"
karar verilmiştir.
Hükmen Ret Savunması ve İİK m. 68/4 Prosedürü
Mirasbırakanın vefatından sonra işlemeye başlayan üç aylık iradi ret süresi geçmiş olsa dahi, ölüm tarihindeki ödeme aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse ve retle bağdaşmayan bir kabul yoksa hükmen ret (TMK m. 605/2) savunması gündeme gelebilir. İlamsız takipte mirasçı yasal süresinde icra dairesine borca itiraz ettikten sonra, alacaklı icra mahkemesinde itirazın kaldırılması davası açarsa İİK m. 68/4 devreye girer.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 68. maddesinin dördüncü fıkrası bu süreci kanuni güvenceye bağlamıştır:
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 15.12.2022 tarihli ve E. 2022/11810, K. 2022/13433 B6 sayılı kararında bu emredici usul şöyle ifade edilmiştir:
"icra mahkemesince, mirasın hükmen reddine dair davanın bekletici mesele yapılması ve bu davanın sonucuna göre karar verilmesi gerekir"
İcra mahkemesi hâkimi, mirasçıya asliye hukuk mahkemesinde mirasın hükmen reddi tespiti davası açması için uygun bir mehil verir ve açılacak tespit davasının kesinleşmesini bekletici mesele yapar. Mirasçı borca batıklığı kanıtlayan ilamı getirdiğinde, itirazın kaldırılması talebi reddedilir ve mirasçı kişisel malvarlığıyla sorumlu olmaktan kurtulur.
Kullanılabilir Başvuru Belgeleri ve Delil Listesi
Mirasçının icra takibine karşı yapacağı itiraz, şikâyet veya açacağı menfi tespit davalarında kullanabileceği temel resmi belge ve delil araçları şunlardır:
- Ölüm Belgesi ve Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği: Murisin vefat tarihini gün ve saat olarak gösterir; İİK m. 53 kapsamındaki 3 günlük ve 3 aylık yasal erteleme sürelerinin hesabında birincil delildir.
- Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı): Mirasçıların pay oranlarını ve yasal mirasçı sıfatını tevsik eder.
- Mirasın Reddi Kararı ve Kesinleşme Şerhi (Sulh Hukuk Mahkemesi): TMK m. 609 uyarınca özel kütüğe tescil edilmiş kayıtsız şartsız ret kararının onaylı sureti.
- İcra Dosyası Tebligat Parçası ve Mazbatası: Tebliğ tarihinin usulsüzlüğü veya öğrenme tarihinin tespiti için zorunludur.
- Terekenin Pasifini Gösteren Kayıtlar: Murisin vefat tarihi itibarıyla banka borçları, icra dosyaları, vergi borçları dökümü (hükmen ret savunması için).
- Terekenin Aktifini Gösteren Resmi Kurum Cevapları: Vefat tarihi itibarıyla TAKBİS (tapu), UYAP (araç tescil) ve banka mevduat kayıtlarında malvarlığı bulunmadığını gösterir resmi belgeler.
- İcra Mahkemesi Şikâyet / İcra Dairesi İtiraz Dilekçesi: Takip türüne göre süresi içinde usulüne uygun verilmiş ıslak imzalı veya e-imzalı başvuru nüshası.
Varsayımsal Somut Senaryolar
Uygulamada mirasçıların karşılaşabileceği senaryolar takip zamanı ve mirasın durumuna göre farklılık gösterir.
Senaryo 1: Murisin Sağlığında Kesinleşen Takip ve Mirasın Reddi
Bu örnekte takip, mirasbırakan hayattayken kesinleşmiştir. Mirasçının süresinde ve usulüne uygun yaptığı reddin, ölümden sonra gönderilen borç muhtırasında ve mirasçıya yöneltilen işlemlerde nasıl dikkate alınacağı incelenir.
- Olay: Muris (A) aleyhine hayattayken genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılmış ve kesinleşmiştir. Muris 10 Ocak 2026 tarihinde vefat etmiştir. Yasal mirasçı (B), murisin ağır borç yükü nedeniyle 1 Şubat 2026 tarihinde Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak mirası kayıtsız şartsız reddetmiş ve ret kararı kesinleşmiştir. Alacaklı vekili, 20 Mart 2026 tarihinde icra dairesinden mirasçı (B)’ye bir borç muhtırası gönderilmesini talep etmiş ve muhtıra tebliğ edilmiştir.
- Hukuki Değerlendirme ve İzlenecek Yol: Takip murisin sağlığında kesinleştiğinden mirasçıya yeni bir ödeme emri düzenlenemez; ancak mirasçı (B) mirası yasal süresi içinde usulüne uygun olarak reddetmiştir. Kesinleşmiş takipten sonra mirasın reddedilmesi halinde, mirasçı aleyhine takibe devam edilemez ve malvarlığına haciz konulamaz. Mirasçı (B), elindeki kesinleşmiş mirasın reddi ilamı ile birlikte İcra Mahkemesine başvurarak İİK m. 16/2 uyarınca süresiz şikâyet yoluyla muhtıranın ve takibin kendisi yönünden iptalini talep etmelidir. İcra mahkemesi ret belgesini ve takip dosyasındaki işlemleri birlikte inceler. Koşullar oluşmuşsa mirasçı yönünden takip işlemlerinin iptaline karar verebilir.
Senaryo 2: Vefattan Sonra 3 Aylık Süre Dolmadan Başlatılan Kambiyo Takibi
Bu örnek, ret süresi henüz dolmamış bir mirasçıya kambiyo senedine dayalı ödeme emri gönderilmesini ele alır. Takibin ne zaman başlatıldığı, mirasın kabul edilip edilmediği ve ödeme emrinin tebliğ tarihi, başvuru yolu belirlenirken birlikte değerlendirilir.
- Olay: Muris (C), 15 Şubat 2026 tarihinde vefat etmiştir. Alacaklı (D), murisin keşide ettiği bonoya dayanarak 10 Mart 2026 tarihinde doğrudan mirasçı (E) aleyhine kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatmış ve Örnek 10 ödeme emri mirasçıya 18 Mart 2026 tarihinde tebliğ edilmiştir.
- Hukuki Değerlendirme ve İzlenecek Yol: Mirasbırakanın ölümünün üzerinden henüz bir ay geçmiş olup, TMK m. 606’da öngörülen 3 aylık mirası ret süresi dolmamıştır. İİK’nın 53. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu süre geçinceye kadar mirasçılara karşı takip yürütülemez. Mirasçı (E), tebliğden itibaren 5 gün içinde İcra Mahkemesine başvurmalıdır. Dilekçesinde hem İİK m. 53’e aykırılık nedeniyle ödeme emrinin kamu düzeni uyarınca iptalini (şikâyet) hem de borca itirazlarını ileri sürmeli ve takibin teminatsız olarak geçici durdurulmasını talep etmelidir. İcra mahkemesi, ret süresinin hangi tarihte başladığını ve mirasçının kabul yönünde işlem yapıp yapmadığını dosya üzerinden inceler. İİK m. 53’e aykırılık tespit ederse ödeme emrinin iptaline karar verebilir.
Sonuç
Vefat eden kişinin borcu nedeniyle mirasçıya ödeme emri tebliğ edilmesi, mirasçıların derhal şahsi sorumluluk altına girdiği anlamına gelmez. Cebrî icra hukuku ve medeni hukuk, mirasçılara külli halefiyetin doğurduğu borç riskine karşı güçlü yasal kalkanlar sağlamıştır. Ancak bu hakların korunabilmesi, mirasçının eline tebligat geçtiği andan itibaren bilinçli ve metodik hareket etmesine bağlıdır.
Tebligatın ulaştığı gün vakit kaybetmeksizin takibin türü (genel haciz, kambiyo takibi veya ilamlı icra), ölüm tarihi ile takip tarihi arasındaki ilişki ve İİK m. 53 süreleri analiz edilmelidir. Mirasın süresi içinde iradi olarak reddedilmesi halinde bu ilam takip türüne göre icra dairesine (genel hacizde 7 gün içinde) veya icra mahkemesine (kambiyoda 5 gün içinde; ilamlıda veya kesinleşen takiplerde süresiz şikâyetle) sunulmalıdır. İradi ret süresi kaçırılmışsa, terekenin borca batıklığı olgusu TMK m. 605/2 ve İİK m. 68/4 çerçevesinde hükmen ret savunması ve tespit davası olarak ileri sürülmelidir. Sürelerin kaçırılması veya yanlış merciye başvuru yapılması hak kayıplarına yol açabileceğinden sürecin titizlikle yönetilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vefat eden kişinin borçları ve mirasçılara gelen ödeme emirlerine ilişkin uygulamada en sık tereddüt edilen hususlar aşağıda yanıtlanmıştır.
Babamın veya annemin borcu için bana icra kağıdı geldi, kendi maaşıma veya evime haciz gelir mi?
Miras reddedilmediği sürece mirasçılar murisin borçlarından TMK m. 599 ve 641 uyarınca kendi kişisel malvarlıklarıyla (maaş, ev, araç, banka hesapları) müteselsilen ve sınırsız olarak sorumludur. Ancak tebliğ edilen ödeme emrine süresi içinde kanuni itiraz yolları tüketilir, İİK m. 53 aykırılığı ileri sürülür veya mirasın reddi kararı icra dosyasına usulünce sunulursa mirasçının şahsi malvarlığına haciz konulamaz; konulmuş hacizler icra mahkemesince kaldırılır.
Reddi miras yaptım ama yine de icradan ödeme emri geldi, ne yapmalıyım?
Mirasın mahkeme kararıyla kayıtsız şartsız reddedilmiş olması, örneğin alacaklıya ret kaydı ulaşmadan takip açılmasını kendiliğinden engelleyemeyebilir. Mirasçıya ilamsız takipte Örnek 7 ödeme emri gelmişse, tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine dilekçe vererek ret ilamı eklenmeli ve borca itiraz edilmelidir. Eğer takip kambiyo takibi ise 5 gün içinde icra mahkemesine başvurulmalıdır. Mirasın reddi kararı takip kesinleştikten sonra alınmışsa, icra mahkemesine İİK m. 16/2 kapsamında süresiz şikâyet başvurusu yapılarak takip ve hacizler iptal ettirilmelidir.
Murisin vefatından sonra 3 aylık ret süresi dolmadan icra takibi açılabilir mi?
Hayır. İİK’nın 53. maddesinin amir hükmü gereğince, murisin ölüm günü dahil 3 gün ve ardından mirasçının mirası kabul veya reddetmediği hallerde Medeni Kanun’da öngörülen 3 aylık ret süresi boyunca mirasçılara karşı hiçbir takip işlemi yapılamaz. Bu kural kamu düzenine ilişkin olup, süresinden önce mirasçıya yöneltilen ödeme emirleri ve takip işlemleri icra mahkemesine yapılacak süresiz şikâyet başvurusu ile iptal edilir.
Mirası 3 ay içinde reddetmeyi unuttuk, borçlar için tamamen çaresiz miyiz?
Hayır. 3 aylık iradi ret süresi kaçırılmış olsa dahi, eğer muris vefat ettiği tarihte borç ödemeden aciz durumda ise (terekenin borçları aktif malvarlığından fazla ise), TMK m. 605/2 uyarınca miras hükmen reddedilmiş sayılır. Hükmen ret hiçbir hak düşürücü süreye bağlı değildir. Mirasçılar aleyhlerine açılan icra takiplerinde borca itiraz edip İİK m. 68/4 uyarınca süre alarak Asliye Hukuk Mahkemesinde hükmen ret tespiti davası açabilir veya menfi tespit davası yoluyla borçtan kurtulabilirler.
Kaynaklar
Bu makalede yer alan yasal açıklamalar ve usuli değerlendirmeler, Türkiye Cumhuriyeti’nin güncel mevzuat metinlerine ve yüksek yargı içtihatlarına dayanmaktadır:
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- T.C. Yargıtay Başkanlığı Karar Arama Portalı
- T.C. Adalet Bakanlığı Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)
- T.C. Resmî Gazete