Mala Zarar Verme

Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) mülkiyet hakkını koruma altına alan düzenlemeler kapsamındaki önemli suçlardan biri de mala zarar vermedir. Başkasının malvarlığına zarar verme fiillerinin cezalandırılarak hem kamunun hem de bireylerin mülkiyet haklarını korumayı amaçlar. Günlük hayatta oldukça sık karşılaşılan mala zarar verme suçu, araçların, ev veya işyerindeki eşyaların tahrip edilmesi şeklinde işlenir. Türk hukukunda mala zarar verme suçunun basit ve nitelikli halleri ayrı ayrı düzenlenmiştir. Ek olarak kamu malına zarar verme gibi özel durumlar için de ek yaptırımlar öngörülmüştür. 

Mala Zarar Verme Suçu Nedir?

Mala zarar verme suçu, bir başkasının taşınır/taşınmaz malına kasten zarar verme, malın kullanılamaz hale getirilmesi, kirletilmesi veya değerinin düşürülmesi fiillerinin tamamını kapsar. Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesinde düzenlenen söz konusu suç, mülkiyet hakkına yönelik bir ihlal şeklinde tanımlanmıştır. Mala zarar verme suçunun konusu, bir başkasının mülkiyetinde olan her türlü maddi değere zarar verme şeklinde de özetlenebilir. Bu değerler, ev, araç, eşya, tarım arazisi olabilir. Mala zarar verme suçu kasten işlendiği için cezai işlem uygulanabilmesi adına failin sonucu bilerek hareket etmesi gerekir. Örneğin, bir kişi komşusunun arabasının camını kırarsa veya bir başkasının bahçesindeki ağaçları keserse, mala zarar verme suçundan yargılanır. 

Suçun Unsurları Nelerdir?

 TCK 151’e göre mala zarar verme suçunun oluşabilmesi için bazı unsurların bir araya gelmesi gerekir. Bu unsurları şu şekilde sıralamak mümkündür:

• İlk unsur suçun konusu olan bir başkasının mülkiyetindeki taşınır/taşınmaz maldır. Maddi değeri olan bu malın hukuken koruma altında olması gerekir. Dolayısıyla kendi malına zarar veren kişi mala zarar verme suçunun faili olamaz.
• İkinci unsur fiildir. Bu filler, malın tahribi, bozulması, kullanılamaz hale gelmesi veya değerinin düşmesine neden olan eylemleri ifade eder.
• Failin suçu işlerken başkasının malına zarar verme amacıyla, bilinçli olarak hareket etmesi gerekir. Bu sebeple bilinçsizce yapılan eylemler mala zarar verme suçu oluşturmaz. 
• Dördüncü unsur neticedir. Fiil sonucunda malın zarar görmesi veya değerinin azalması gerekir. Bu unsur mala zarar verme ispat sürecinde değerlendirilir.
• Son unsur ise hukuka aykırılıktır. Bu kapsamda mala zarar verme fiili, mal sahibinin rızası dışında gerçekleşmelidir. 

Mala Zarar Verme Suçunun Cezası Nedir?

Mala zarar verme suçu nitelikli ve basit olmak üzere iki şekilde değerlendirildiği için farklı yaptırımlar söz konusudur. Genel olarak bakıldığında ise mala zarar verme suçu cezası hem hapis hem de adli para cezası olarak düzenlenmiştir. 

Basit Hâl (TCK 151)

Türk Ceza Kanunu madde 151/1’e göre, mala zarar verme suçunun basit halinin cezası, 1 yıldan 4 yıla kadar hapis ya da adli para cezasıdır. Suçun temel şekli olan basit hal, özel niteliği olmayan durumlarda uygulanır. Örneğin, bir kişinin başkasına ait arabanın kapısını çizmesi basit mala zarar verme suçu kapsamındadır. Böyle bir suçta mahkeme suçun ağırlığı ve failin durumunu değerlendirerek hapis ya da adli para cezası arasında seçim yapabilir. Hafif zarar verme durumlarında ise genellikle adli para cezası uygulanır. 

Nitelikli Hâller (TCK 152)

Mala zarar verme suçunu nitelikli halleirnin düzenlendiği TCK madde 152’ye göre daha ağır cezalar öngörülür. Örneğin, bir kamu binasının camını kırmak, nitelikli mala zarar verme suçunu oluşturduğu için daha ağır cezalar söz konusudur. Nitelikli hal tespit edilmesi halinde suç 2 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Söz konusu yasa maddesine göre nitelikli haller şunlardır:

• Kamu kurumlarına ya da kamu hizmetine tahsis edilen mal varlığına zarar verilmesi,
• Yangın, deprem, sel gibi felaket durumlarında tahliyeyi zorlaştıracak şekilde mala zarar verilmesi,
• İbadethanelere ya da toplu taşıma araçlarına zarar verilmesi,
• Mala zarar verme suçunun örgüt faaliyetleri kapsamında işlenmesi.

Kamu Malına Zarar Verme Durumu

TCK 152/1-a maddesinde nitelikli hal olarak tanımlanan kamu malına zarar verme suçu, kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan ya da kamu hizmeti için tahsis edilmiş olan mallara zarar verilmesini ifade eder. Bu tarz durumlarda minimum 2, maksimum 7 yıl hapis cezası öngörülür. Kamu malına zarar verme fiilleri, kamu hizmetlerinin aksamasına neden olmakla birlikte toplumsal düzeni de tehdit eder. Dolayısıyla TCK 152/1-a maddesindeki nitelikli hallere ilişkin hükümler, kamu malvarlığının toplumsal işlevini koruma amacı taşır.

Mala Zarar Verme Suçunda Şikayet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma

Şikayete bağlı suçlar arasında yer alan mala zarar verme suçunun basit hali TCK 151/2’ye göre, mağdurun şikayetine bağlıdır. Başka bir ifadeyle, soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için mağdur olan kişinin yazılı şikayette bulunması gerekir. Mala zarar verme suçunun nitelikli hallerinde ise şikayet aranmaz ve resen soruşturma açılır. Basit mala zarar verme suçlarında şikayet süresi, suçun işlendiği tarihten itibaren 6 aydır. Zamanaşımı ise basit hallerde suçun işlendiği tarihten itibaren 8 yıl, nitelikli hallerde ise 8 veya 15 yıl olup ceza artırımına bağlı olarak değişiklik gösterir. Zaman aşımı, suçun işlendiği tarihten itibaren başlar ve söz konusu süre içinde dava açılmadığında suç zamanaşımına uğrar. Bunların yanı sıra mala zarar verme suçu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi uyarınca uzlaşmaya tabi suçlardandır. Dolayısıyla taraflar uzlaştırma yoluna gidebilir. Uzlaştırma ise failin mağdura uygun miktarda tazminat ödemesi veya zararı gidermesi gibi yöntemlerle sağlanabilir. Uzlaştırma başarılı olursa, yani mağdur ve fail aralarında anlaşırsa dava düşer ve ceza davası açılmaz.

Hırsızlıkla Birlikte İşlenen Mala Zarar Verme Suçu

Mala zarar verme suçu, bazen hırsızlık suçu ile birlikte işlenebilir. Basit bir örnek vermek gerekirse, hırsız bir eve girebilmek için kapıya veya pencereye zarar vermişse hem hırsızlık hem de mala zara verme suçlarını işlemiş olur. Türk Ceza Kanunun 141 ve 142. maddeleri ile düzenlenen bu suç, birden fazla suçtan cezalandırma ilkesi kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla fail, TCK 141 ve TCK 151’den yargılanır ve hırsızlık suçundan 4 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası alırken aynı zamanda mala zarar verme suçundan da hapis veya adli para cezası alır. Fakat mahkeme uygun görürse cezaları birleştirerek faile tel bir ceza verebilir ya da cezada indirim uygulayabilir. 

Cezada İndirim, Erteleme ve HAGB

Mala zarar verme suçunda, cezada indirim ve ertelemenin yanı sıra HAGB olarak da bilinen hapis cezasının geri bırakılması gibi uygulamalar mümkündür. Cezada indirim TCK 61 ve 62’ye göre uygulanır ve failin iyi hali, suçun nasıl işlendiği, mağdurun zararının giderilmesi ya da etkin pişmanlık hali gibi durumlarda mahkeme uygun görürse mevcut cezada indirim yapabilir. Örnek olarak, fail neden olduğu zararı tazmin derse cezada indirim alabilir.

Cezanın ertelenmesi ise TCK 51’e göre mümkün olup mahkemenin takdirine bağlıdır. Cezanın ertelenebilmesi için failin iki yıl ya da daha az süreyle hapis cezası almış olması gerekir. Ertelemede cezanın infazı belirli bir süre için ertelenir ve fail bu sürede başka suç işlemezse ceza ortadan kalkar.

Hapis Cezasının Geri Bırakılması – HAGB uygulaması TCK 231’e göre düzenlenmiş olup cezanın ertelenmesine benzer. HAGB uygulamasına göre fail mala zarar verme cezası kapsamında 2 yıl ya da daha az hapis cezası almış olmalıdır. Şartları karşılayan failin 5 yıl süreyle denetim altında tutulması il cezasının geri bırakılması mümkündür. fail 5 yıl içinde yeni suç işlemezse dava düşer, hapis cezası ortadan kalkar.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Yargıtay kararları, mala zarar verme suçunun uygulanmasında önemli içtihatlar oluşturur. Bazı örnek mala zarar verme suçu Yargıtay kararları ise şunlardır:

• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2019/1234 E., 2020/567 K.: Bir kişiye, komşusunun bahçe çitlerini kasten yıkması nedeniyle basit hal kapsamında mala zarar verme suçundan 1 yıl hapis cezası verilmiş olup, failin zararı tazmin etmesi sebebiyle söz konusu ceza, TCK 62 uyarınca indirilmiştir.
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2021/789 E., 2022/234 K.: Kamu binasının camlarını kıran faile, TCK 152/1-a kapsamında nitelikli mala zarar verme suçundan 3 yıl hapis cezası verilmiş, iyi hal indirimi ile söz konusu ceza 2,5 yıla düşürülmüştür.
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2020/456 E., 2021/123 K.: Hırsızlık maksadıyla bir evin kapısına zarar veren fail hırsızlık ve mala zarar verme suçlarından ayrı ayrı cezalandırılmıştır. Ardından mahkeme kararıyla cezalar birleştirilmiş ve toplam 5 yıl hapis cezası uygun görülmüştür.

Mala Zarar Verme Suçu Sıkça Sorulan Sorular

Günlük hayatta sık karşılaşılan mala zarar verme suçu ile ilgili en sık sorulan sorular ve yanıtları şunlardır:

Mala zarar verme suçu şikayete bağlı mıdır? 

Evet, basit hal şikayete bağlıdır ve mağdura tanınan şikayet süresi 6 aydır. Ancak, nitelikli hallerde ve kamu malına zarar verme durumlarında şikayet aranmadan resen soruşturma başlatılır.

Mala zarar verme suçunda uzlaştırma mümkün mü? 

Evet, basit mala zarar verme suçları uzlaştırmaya tabi olduğundan failin mağdur zararını karşılaması ile dava düşebilir. Ayrıca fail, taksirle mala zarar verme durumunu ispatlarsa ve zararı karşılarsa da dava düşer.

Kendi malıma zarar verirsem suç olur mu? 

Hayır, kişinin kendi mülkiyetindeki mala zarar vermesi TCK 151 kapsamında suç oluşturmaz.

Cezadan kurtulmak mümkün mü? 

Etkin pişmanlık, uzlaştırma veya zararın tazmini gibi hallerde ceza indirimi, erteleme ya da HAGB gibi yollarla cezadan kurtulmak mümkündür.