İş kazası sonucu hayatını kaybeden bir sigortalının geride bıraktığı yakınları, hem derin bir acıyla sarsılmakta hem de yaşamlarını idame ettirebilmek adına ciddi bir ekonomik güvence arayışına girmektedir. Türk sosyal güvenlik hukukunda, sigortalının iş kazası nedeniyle vefatı halinde hak sahiplerine iki temel koruma mekanizması sağlanmaktadır: Kısa vadeli sigorta kollarından bağlanan iş kazası ölüm geliri ile uzun vadeli sigorta kollarından bağlanan ölüm aylığı. Uygulamada bu iki hak sıklıkla birbirine karıştırılmakta, başvuru süreçlerinde şartlar ve paylaştırma kuralları yanlış bilinmektedir. Bu kapsamlı rehberde, ölümlü iş kazasında SGK ölüm geliri alma koşulları, ölüm geliri ile ölüm aylığının temel farkları, eş, çocuk, anne ve babanın hak sahipliği şartları, gelir ve aylıkların birleşmesi, başvuru usulü ve ödemelerin başlangıcı mevzuat ve yargı içtihatları ışığında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
İş kazası kavramının kapsamı, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı ve yasal nitelendirilmesi hakkında ayrıntılı genel bilgilere iş kazası sayfamızdan erişebilirsiniz.
Ölüm Geliri ile Ölüm Aylığı Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
Ölümlü iş kazası meydana geldiğinde hak sahiplerinin talep edebileceği parasal haklar bakımından en sık karşılaşılan yanılgı, iş kazası ölüm geliri ile ölüm aylığının aynı statüde değerlendirilmesidir. Yargıtay kararlarında da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere Derin araştırma kararı 23, iş kazasına bağlı vefat halinde talep edilen asıl koruma 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 20. maddesi uyarınca bağlanan iş kazası ölüm geliridir; bu hakkın Kanun’un 32. maddesindeki ölüm aylığı olarak nitelendirilmesi hukuken hatalıdır. Bu iki kurum, dayandıkları sigorta kolu, aranan prim şartları ve hesaplama teknikleri bakımından birbirinden tamamen ayrılır.
Ölüm geliri, kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı sigortası) kapsamında doğar Derin araştırma mevzuatı 6, Derin araştırma mevzuatı 7. En belirgin özelliği, sigortalının belirli bir gün sayısı kadar prim ödemiş olması ya da asgari bir sigortalılık süresini doldurmuş olması şartının kesinlikle aranmamasıdır. Bir sigortalı işe girdiği ilk saatte dahi iş kazası geçirip hayatını kaybetse, hak sahipleri doğrudan ölüm gelirine hak kazanır. Buna karşılık ölüm aylığı, uzun vadeli sigorta kolları (ölüm sigortası) kapsamında ödenen klasik dul ve yetim aylığıdır Derin araştırma mevzuatı 8. 5510 sayılı Kanun’un 32. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ölüm aylığı bağlanabilmesi için vefat eden sigortalının en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları priminin bulunması ya da Kanun’un 4/1-(a) bendi (eski SSK) kapsamındaki sigortalılar için, borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup toplamda 900 gün prim bildirilmiş olması zorunludur Derin araştırma kararı 1.
| Karşılaştırma Kriteri | İş Kazası Ölüm Geliri | Ölüm Aylığı |
|---|---|---|
| Dayandığı Sigorta Kolu | Kısa vadeli sigorta kolları (5510 m. 16, 20) Derin araştırma mevzuatı 6, Derin araştırma mevzuatı 7 | Uzun vadeli sigorta kolları (5510 m. 32) Derin araştırma mevzuatı 8 |
| Asgari Prim ve Sigortalılık Süresi | Şart aranmaz; işe ilk gün başlanmış olsa dahi bağlanır. | En az 1800 gün prim ya da 4/1-(a) için borçlanmasız 5 yıl ve 900 gün prim şartı aranır. |
| Hesaplama Esası | Sigortalının m. 17 uyarınca belirlenen son prime esas günlük kazançlarına dayalı aylık kazancının %70’i üzerinden m. 34 paylaştırma oranlarına göre ödenir. | Prime esas kazanç toplamları ve prim gün sayısı ağırlıklı tahsis formülleri üzerinden hesaplanan aylık tutarı esas alınır. |
| Uygulanan Temel Hükümler | 5510 sayılı Kanun m. 16, 17, 20 Derin araştırma mevzuatı 6, Derin araştırma mevzuatı 7 ve SSİY m. 42 Derin araştırma mevzuatı 1 | 5510 sayılı Kanun m. 32, 33 Derin araştırma mevzuatı 8 ve SSİY m. 60 Derin araştırma mevzuatı 2 |
Bir uyuşmazlıkta sigortalının prim günü 1800 günden veya 5 yıl 900 günden az olduğu için ölüm aylığı talebi SGK tarafından reddedilebilir; ancak olay iş kazası niteliğinde ise bu durum hak sahiplerinin ölüm geliri almasına asla engel teşkil etmez Derin araştırma kararı 1.
Hak Sahipliği Şartları ve Gelirin Paylaştırılması
5510 sayılı Kanun’un 20. maddesinin beşinci fıkrası gereğince, iş kazası ölüm gelirinin hak sahiplerine paylaştırılmasında ve hisselerin belirlenmesinde Kanun’un 34. maddesi hükümleri uygulanır Derin araştırma mevzuatı 7, Derin araştırma mevzuatı 9. Hak sahipliği sıfatının varlığı, tek başına gelir bağlanması için yeterli olmayıp Kanun’da öngörülen her bir statüye özgü yasal şartların taşınması zorunludur Derin araştırma kararı 24, Derin araştırma kararı 25.
Dul Eşin Hak Sahipliği Şartları ve Gelir Oranları
İş kazası sonucu ölen sigortalının resmi nikahlı eşine kural olarak %50 oranında ölüm geliri bağlanır Derin araştırma mevzuatı 9. Ancak Kanun koyucu, dul eşin korunmasını güçlendirmek amacıyla belirli koşullarda bu oranın artırılmasını düzenlemiştir.
Gelir veya aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan ve 5510 sayılı Kanun kapsamında ya da yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında kendi adına sigortalı olarak çalışmayan veya kendi sigortalılığı sebebiyle gelir ya da yaşlılık/malullük aylığı almayan dul eşe %75 oranında ölüm geliri tahsis edilir Derin araştırma mevzuatı 9. Eşin sonradan evlenmesi durumunda ise ölüm geliri kesilir; zira evlilik akdi hak sahipliği sıfatını sona erdirir.
Çocukların Hak Sahipliği Şartları (Erkek, Kız ve Malul Çocuklar)
Çocuklara iş kazası ölüm gelirinden hisse verilebilmesi için kural olarak çalışmamaları ve kendi sigortalılıkları nedeniyle gelir veya aylık almamaları gerekir Derin araştırma mevzuatı 9. Çocuklara ayrılan pay kural olarak her biri için %25’tir. Ancak sigortalının vefatıyla hem anasız hem babasız kalan (tam yetim) veya sonradan bu duruma düşen ya da tek hak sahibi olan çocuklara %50 oranında pay tahsis edilir Derin araştırma mevzuatı 9. Yaş, cinsiyet ve öğrenim durumuna göre şartlar şöyledir:
- Öğrenim Durumu ve Yaş Sınırları: Erkek ve kız çocukları herhangi bir ayrım olmaksızın 18 yaşını doldurana kadar gelirden faydalanır. Ortaöğrenim (lise ve dengi) görmeleri halinde 20 yaşını, yükseköğrenim görmeleri halinde ise 25 yaşını dolduruncaya kadar gelir almaya devam ederler Derin araştırma mevzuatı 9.
- Gençlerin Çalışması: 7103 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanun m. 34’e eklenen açık fıkra uyarınca; 18 yaşını, lisede 20 yaşını ve yükseköğrenimde 25 yaşını doldurmayan hak sahibi çocukların 4/1-(a) bendi kapsamında sigortalı olarak bir işte çalışmaları, hak kazandıkları gelir veya aylıkların kesilmesine ya da bağlanmasına engel teşkil etmez Derin araştırma mevzuatı 9. Bu hüküm, eğitim çağındaki genç hak sahiplerini korumaktadır.
- Kız Çocukları: Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla birlikte sonradan boşanan veya dul kalan kız çocuklarına, 5510 sayılı Kanun veya yabancı ülke mevzuatı kapsamında sigortalı çalışmadıkları ve kendi çalışmalarından dolayı gelir/aylık almadıkları sürece %25 oranında gelir bağlanır Derin araştırma mevzuatı 9. Evlenmeleri halinde gelirleri kesilir; ancak 5510 sayılı Kanun m. 37 uyarınca talepte bulunmaları halinde almakta oldukları gelirin 2 yıllık tutarı bir defaya mahsus evlenme ödeneği (çeyiz yardımı) olarak peşin ödenir Derin araştırma mevzuatı 13.
- Malul Çocuklar: Yaş ve medeni hal sınırına bakılmaksızın, Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az %60 oranında kaybettiği (malul olduğu) tespit edilen çocuklara ölüm geliri ödenir Derin araştırma mevzuatı 9.
Anne ve Babanın Hak Sahipliği ve Ayrı Ayrı İnceleme İlkesi
İş kazasında hayatını kaybeden sigortalının anne ve babasına ölüm geliri bağlanabilmesi, Kanun’un 34. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde üç kümülatif şarta bağlanmıştır Derin araştırma mevzuatı 9:
- Sigortalının eş ve çocuklarından artan hissenin bulunması (Toplam pay %100’ü aşamaz; anne-babaya toplam azami %25 tahsis edilebilir). Ancak ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması durumunda artan hisse şartı aranmaz.
- Her türlü kazanç ve irattan elde edilen aylık net gelirin asgari ücretin net tutarından daha az olması.
- Diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere, sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi çalışmamak ve buralardan her ne ad altında olursa olsun gelir veya aylık (yaşlılık, malullük veya ölüm aylığı) almamak Derin araştırma kararı 5, Derin araştırma kararı 6, Derin araştırma kararı 7, Derin araştırma kararı 8.
Anne ve babanın durumunun değerlendirilmesinde Yargıtay’ın yerleşik kararları uyarınca ayrı ayrı inceleme ilkesi geçerlidir Derin araştırma kararı 2, Derin araştırma kararı 23. Bir anne veya babadan birinin şartları taşımaması diğerinin hakkını ortadan kaldırmaz. Örneğin baba kendi sigortalılığından emekli (yaşlılık) aylığı alıyorsa, babanın talebi reddedilir; ancak hiçbir sosyal güvenlik geliri ve malvarlığı geliri bulunmayan anneye, şartları taşıdığı takdirde tek başına ölüm geliri bağlanır Derin araştırma kararı 8, Derin araştırma kararı 17. Vefat eden evladın geride eşi ve çocuğu yoksa zaten hisse fazlası sorunu doğmayacağından artan hisse araştırmasına yer kalmaz Derin araştırma kararı 1.
Kaza ile Ölüm Arasındaki İlliyet Bağı ve Sigortalılık Statüleri
Ölüm gelirine hak kazanılabilmesi için temel ön koşul, gerçekleşen zararlı olayın 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi anlamında bir iş kazası olması ve vefat ile kaza arasında tıbbi ve fiili bir nedensellik (illiyet) bağının bulunmasıdır Derin araştırma mevzuatı 5, Derin araştırma mevzuatı 7.
İş kazası olayının yasal sürelerde ve usulüne uygun şekilde SGK’ya bildirilmesine ilişkin usulleri iş kazası bildirimi nedir başlıklı yazımızdan inceleyebilirsiniz.
İlliyet Bağı ve Sonradan Vefat Edenlerin Durumu
Ölüm, iş kazası anında ani olarak gerçekleşebileceği gibi, kaza sonrası hastanedeki tedavi sürecinde günler, aylar veya yıllar sonra da meydana gelebilir. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 42. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, sigortalının tedavisi devam ederken ölümü halinde ölümün kaza neticesinde meydana gelip gelmediği ölüm tutanağı, otopsi raporu ve SGK Sağlık Kurulu incelemesiyle tespit edilir Derin araştırma mevzuatı 1. Nedensellik bağının koptuğu tespit edilirse iş kazası ölüm geliri bağlanmaz.
Önemli bir istisna ise sürekli iş göremezlik geliri alan sigortalılardır: 5510 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre; iş kazası neticesinde meslekte kazanma gücünü en az %50 veya daha fazla oranda kaybedip sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen sigortalıların hak sahiplerine, ölüm iş kazasına bağlı olmasa dahi (örneğin kalp krizi veya başka bir doğal hastalık nedeniyle ölse dahi) doğrudan ölüm geliri bağlanır Derin araştırma mevzuatı 7. Kazanma gücü kaybı %50’nin altında olanlarda ise ölüm kazaya bağlı değilse sigortalının almakta olduğu mevcut gelir hak sahiplerine hisseleri oranında intikal ettirilir Derin araştırma mevzuatı 7.
Sigortalılık Statüleri (4/a, 4/b) ve Sigortasız Çalıştırma Hali
Sigortalının statüsü gelir bağlama süreçlerinde farklı sonuçlar doğurur:
- 4/1-(a) Kapsamındaki İşçiler: İşverenin işçiyi Kuruma bildirmemiş olması, kaçak veya sigortasız çalıştırmış olması hak sahiplerinin ölüm gelirine engel teşkil etmez Derin araştırma kararı 9. Olayın iş kazası olduğu müfettiş raporu veya mahkeme kararıyla kesinleştiğinde hak sahiplerine Kurumca gelir bağlanır. İş kazası SGK’ya bildirilmemiş veya Kurumca reddedilmişse, mahkemeler hak sahiplerine SGK ve işveren aleyhine iş kazası tespiti davası açmaları için kesin önel verir Derin araştırma kararı 4, Derin araştırma kararı 11, Derin araştırma kararı 18.
- 4/1-(b) Kapsamındaki Bağ-Kur Sigortalıları: Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların hak sahiplerine iş kazası ölüm geliri bağlanabilmesi için, 5510 sayılı Kanun m. 20/4 gereğince genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur Derin araştırma mevzuatı 7. Borç ödendiği tarihe kadar tahsis işlemi durdurulur.
Ölüm Geliri ile Ölüm Aylığının Birleşmesi (5510 Sayılı Kanun m. 54)
Ölümlü iş kazalarında en çok merak edilen konulardan biri, hak sahibinin aynı anda hem iş kazası ölüm geliri hem de ölüm aylığı alıp alamayacağıdır. 5510 sayılı Kanun’un 54. maddesinde gelir ve aylıkların birleşmesi açık kurallara bağlanmıştır Derin araştırma mevzuatı 11.
Kısa Vadeli Gelir ile Uzun Vadeli Aylığın Çakışması (Tam + Yarım Kuralı)
5510 sayılı Kanun’un 54. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi hükmüne göre:
“Malûllük, yaşlılık, ölüm sigortaları ve vazife malûllüğü ile iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından hak kazanılan aylık ve gelirler birleşirse, sigortalıya veya hak sahibine bu aylık veya gelirlerden yüksek olanın tamamı, az olanın yarısı, eşitliği halinde ise iş kazası ve meslek hastalığından bağlanan gelirin tümü, malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığının yarısı bağlanır.” Derin araştırma mevzuatı 11
Varsayımsal Uygulama Örneği:
Bir iş kazasında hayatını kaybeden 4/1-(a) kapsamındaki sigortalının en az 1800 gün primi bulunduğunu varsayalım. Bu durumda eş, her iki ödeme bakımından hak sahipliği koşullarını da taşıyorsa hem ölüm geliri hem de ölüm aylığı alabilir Derin araştırma kararı 13. Eşin payına düşen iş kazası ölüm gelirinin 14.000 TL, ölüm aylığının ise 10.000 TL olduğu bir senaryoda; yüksek olan ölüm gelirinin tamamı (14.000 TL), düşük olan ölüm aylığının ise yarısı (5.000 TL) olmak üzere eşe aylık toplam 19.000 TL ödeme yapılır. Dolayısıyla aynı sigortalıdan dolayı iki hak birden doğduğunda biri diğerini tamamen ortadan kaldırmaz.
Eşten ve Anne/Babadan Birlikte Hak Kazanma ve Anne-Babanın Engeli
Gelir ve aylıkların birleşmesinde şu ayrımlar dikkate alınmalıdır:
- Eşten ve Ana/Babada Tercih Kuralı: 5510 sayılı Kanun m. 54/1-(a)-5 ve m. 54/1-(b)-4 uyarınca hem eşinden hem ana ve/veya babasından ölüm aylığına veya ölüm gelirine hak kazanan hak sahibine, kendi tercihine göre belirlenen dosyalardan yalnızca biri üzerinden tahsis yapılır Derin araştırma mevzuatı 11, Derin araştırma kararı 15, Derin araştırma kararı 19, Derin araştırma kararı 20.
- Anne ve Babanın Çocuktan Gelir Alma Engeli: Kanun’un 34/1-(d) maddesi gereğince anne ve babanın çocuktan ölüm geliri alabilmesi için başka bir kuruluştan gelir/aylık almaması şarttır. Bu nedenle vefat eden kendi eşinden dolayı ölüm aylığı almakta olan bir anne, sonradan iş kazasında vefat eden bekar çocuğundan dolayı ölüm geliri talep edemez Derin araştırma kararı 3, Derin araştırma kararı 7.
SGK Başvuru Süreci, Belgeler ve Ödemelerin Başlangıcı
İş kazası ölüm geliri, Kurum tarafından kendiliğinden araştırılsa dahi hak sahiplerinin resmi başvurusu (tahsis talebi) olmaksızın fiilen bağlanamaz. Başvurunun zamanında ve eksiksiz yapılması hak kaybını önler.
Başvuru Yolları ve İstenen Belgeler
Başvuru, Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine ya da Sosyal Güvenlik Merkezlerine bizzat müracaat edilerek yapılabileceği gibi taahhütlü posta yoluyla veya doğrudan e-Devlet kapısı üzerinden gerçekleştirilebilir. Hak sahipleri, e-Devlet üzerinde bulunan SGK Tahsis Talep, Beyan ve Taahhüt Belgesi hizmet ekranını kullanarak başvurularını dijital ortamda tamamlayabilirler.
Başvuru esnasında sunulması gereken temel ve durum bazlı ek belgeler şunlardır (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m. 42 ve 61) Derin araştırma mevzuatı 1, Derin araştırma mevzuatı 3:
- Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi: Standart başvuru formu (e-Devlet üzerinden doldurulduğunda otomatik üretilir),
- Kaza ve Ölüm Evrakları: Olay yeri inceleme tutanağı, iş kazası tespit tutanağı, adli muayene veya otopsi raporu, defin ruhsatı,
- Öğrenci Çocuklar İçin: Lise veya yükseköğrenim durumunu gösteren güncel öğrenci belgesi (e-Devlet üzerinden temin edilebilir),
- Malul Çocuklar İçin: Çalışma gücünü en az %60 oranında kaybettiğini gösterir yetkili hastanelerden alınmış Sağlık Kurulu Raporu,
- Anne ve Babalar İçin: Gelir ve malvarlığı durumunu (taşınmaz, araç, vergi mükellefiyeti) gösterir resmi sorgulama belgeleri ve taahhüt beyanı.
Cenaze Ödeneği Hakkı (5510 Sayılı Kanun m. 37)
Ölüm gelirinin yanı sıra, iş kazası sonucu vefat eden sigortalının yakınlarına 5510 sayılı Kanun’un 37. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca herhangi bir prim günü aranmaksızın tek seferlik cenaze ödeneği ödenir Derin araştırma mevzuatı 13. Cenaze ödeneği sırasıyla sigortalının eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa ana-babasına, o da yoksa kardeşlerine verilir Derin araştırma mevzuatı 13.
SGK’nın Yazılı Bildirimi ve Ödemenin Başlangıcı
Sosyal Güvenlik Kurumu, müfettiş tahkikatı veya denetmen raporlarıyla olayın iş kazası olduğunu ve hak sahipliği koşullarını teyit ettikten sonra ilgililere gerekçeli yazılı bir tahsis kararı (tahsis bildirim yazısı) tebliğ eder. Şartların oluşmadığı kanaatine varılırsa ret kararı ve gerekçesi yazılı olarak bildirilir; hak sahipleri bu ret kararına karşı İş Mahkemelerinde iptal ve tespit davası açabilir.
Ölüm gelirinin bağlanma tarihi 5510 sayılı Kanun’un 35. maddesi ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 62. maddesi ile belirlenmiştir Derin araştırma mevzuatı 4, Derin araştırma mevzuatı 10:
- Ölüm geliri, sigortalının ölüm tarihini;
- Hak sahipliği sıfatı ölümden sonra kazanılmışsa (örneğin sonradan boşanan kız çocuğu veya kaza anında 65 yaş altında olup sonradan 65 yaşını dolduran anne-baba gibi) bu niteliğin kazanıldığı tarihi
takip eden ay başından itibaren başlatılır Derin araştırma mevzuatı 10, Derin araştırma kararı 2, Derin araştırma kararı 24.
5 Yıllık Zamanaşımı (5510 Sayılı Kanun m. 97)
5510 sayılı Kanun’un 97. maddesi uyarınca, iş kazası sonucu hak kazanılan gelir ve aylıkların, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde talep edilmeyen kısmı zamanaşımına uğrar Derin araştırma mevzuatı 12. Örneğin vefattan 8 yıl sonra tahsis talebinde bulunulursa, geriye dönük yalnızca son 5 yıllık birikmiş gelirler ödenir; ilk 3 yıllık gelir hakkı zamanaşımına uğrar. Ancak Kuruma müracaat etmemenin haklı bir nedene dayandığını genel hükümlere göre ispatlayanlar hakkında zamanaşımı hükümleri uygulanmaz Derin araştırma mevzuatı 12, Derin araştırma kararı 16.
Ölümlü iş kazalarında SGK hak sahipliğinin yanı sıra kusurlu işveren veya sorumlular aleyhine maddi-manevi destekten yoksun kalma davaları gündeme gelebilmektedir; bu alandaki dava türleri hakkında ayrıntılı değerlendirmelere iş kazası sonrası açılabilecek tazminat davaları rehberimizden ulaşabilirsiniz.
Sonuç
Ölümlü iş kazası sonrasında SGK tarafından hak sahiplerine bağlanan ölüm geliri, geride kalanların geleceğini teminat altına alan en kritik sosyal güvenlik hakkıdır. Bu hak, prim gün sayısına bakılmaksızın vefat eden sigortalının iş kazası geçirdiği ilk günde dahi doğması yönüyle ölüm aylığından temel bir üstünlüğe sahiptir. Koşulları oluştuğunda hak sahipleri hem iş kazası ölüm gelirini hem de ölüm aylığını birleştirerek (yüksek olanın tamamı, az olanın yarısı kuralı uyarınca) birlikte alabilmektedir. Ancak eş, çocuk, anne ve babanın hak sahipliği koşulları birbirinden farklı yasal kıstaslara bağlanmış olup anne ve baba yönünden gelirin asgari ücretten az olması, kendi sigortalılığından gelir/aylık almaması ve ayrı ayrı incelenmesi kuralları katı biçimde uygulanmaktadır. Hak kaybına uğramamak adına olay yeri evraklarının eksiksiz temin edilmesi, e-Devlet veya Kurum kanalıyla tahsis talebinin 5 yıllık zamanaşımı süresi geçirilmeden yapılması ve olası bir ret işleminde yargı yoluna başvurulması büyük önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu bölümde, iş kazası sonucu ölüm geliri başvurularında vatandaşlar ve hak sahipleri tarafından en sık yöneltilen sorular yürürlükteki mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde yanıtlanmaktadır.
İş kazası geçiren sigortalının hiç prim günü olmasa dahi ailesi ölüm geliri alabilir mi?
Evet. 5510 sayılı Kanun’un 20. maddesi kapsamında bağlanan iş kazası ölüm gelirinde asgari prim gün sayısı veya sigortalılık süresi şartı aranmaz. Sigortalı işe başladığı ilk gün iş kazası geçirip vefat etmiş olsa dahi gerekli şartları taşıyan eş, çocuk veya anne-babasına ölüm geliri bağlanır.
Eş kendi çalışıyor veya emekli ise ölen eşinden ölüm geliri alabilir mi?
Evet, alabilir. Ancak bağlanacak oran değişir. Gelir/aylık alan çocuğu bulunmayan ve kendisi sigortalı çalışmayan veya kendi emekliliği olmayan dul eşe %75 oranında gelir bağlanırken; kendisi çalışan ya da kendi sigortalılığından emekli aylığı alan veya çocuğu bulunan dul eşe %50 oranında ölüm geliri bağlanır.
Hem iş kazası ölüm geliri hem de ölüm aylığı aynı anda alınabilir mi?
Evet. Vefat eden sigortalının hem iş kazası şartı hem de ölüm aylığı için aranan prim şartı (1.800 gün prim veya 4/a için borçlanma süreleri hariç en az beş yıllık sigortalılık ve 900 prim günü) mevcutsa, 5510 sayılı Kanun m. 54 uyarınca iki ödeme birleşir. Hak sahibine yüksek olan ödemenin tamamı, düşük olanın ise yarısı bağlanır.
Anne ve baba evlatları üzerinden ölüm geliri alırken kendi emekli aylıklarını almaya devam edebilir mi?
Hayır. 5510 sayılı Kanun’un 34/1-(d) maddesi gereğince anne ve babanın çocuktan ölüm geliri veya ölüm aylığı alabilmesi için sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi çalışmaması ve buralardan (kendi yaşlılık/emekli veya dul aylığı dahil) gelir ya da aylık almaması zorunludur. Ancak anne ve babanın durumu ayrı ayrı incelenir; babanın emekli aylığı alması, geliri olmayan annenin gelir almasına engel oluşturmaz.
İş kazası ölüm geliri başvurusu için herhangi bir zamanaşımı süresi var mıdır?
Evet. 5510 sayılı Kanun’un 97. maddesi uyarınca, ölüm gelirlerinin hakkın doğduğu tarihten itibaren 5 yıl içinde talep edilmeyen geçmişe dönük kısmı zamanaşımına uğrar. Haklı bir mazeret ispatlanamadığı takdirde başvuru tarihinden geriye doğru en fazla 5 yıllık birikmiş gelirler tahsil edilebilir.
Kaynaklar
Bu rehber hazırlanırken Türkiye Cumhuriyeti mevzuatında yer alan temel kanun hükümleri, yönetmelikler ve yüksek mahkeme içtihatları esas alınmıştır. İlgili metinlere aşağıdaki birincil resmî kaynaklardan ulaşılabilir:
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Metni
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği Metni
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): SGK Resmî İnternet Portalı ve Tahsis Rehberleri
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: e-Devlet SGK Tahsis Talep, Beyan ve Taahhüt Belgesi Başvuru Ekranı
- T.C. Yargıtay Başkanlığı: Yargıtay Emsal Karar Arama Portalı