GenelHukuki Makaleler

İş Kazası Bildirimi Nedir?

İş kazası bildirimi, olayın kanunda belirtilen süre içinde ilgili kuruma iletilmesidir. Bir işverene bağlı 4/a sigortalısında SGK bildirimi kural olarak işverene aittir. Kendi adına çalışan 4/b sigortalısında bildirim yükümlüsü ve sürenin başlangıcı farklıdır.

İş Kazası Bildirimi Nedir?

Aşağıdaki tablo bildirim yükümlüsünü, başvuru yerini ve sürenin hangi tarihe bağlandığını gösterir.

Kim?Nereye?Süre nasıl başlar?
4/a sigortalısının işvereniYetkili kolluğaDerhâl.
4/a sigortalısının işvereniSGK’yaKural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde. Kaza işverenin kontrolü dışındaki yerde olmuşsa süre öğrenme tarihinden başlar.
4/b sigortalısıSGK’yaBir ayı geçmemek şartıyla, rahatsızlığın bildirime engel olmadığı günü izleyen üç iş günü içinde.
Sağlık hizmeti sunucusuSGK’yaKendisine intikal eden iş kazasını 6331 m. 14 uyarınca en geç on gün içinde bildirir.

İş kazasını kim, hangi kuruma bildirir?

Bildirimi yapacak kişi veya kurum sigortalılık statüsüne göre değişir. Bir işverene bağlı çalışanın kazasında işverenin kolluğa ve SGK’ya karşı yükümlülüğü bulunur. Bağımsız çalışanın SGK bildirimi ise kendisine aittir. Sağlık hizmeti sunucusunun bildirimi ayrıca değerlendirilir.

4/a sigortalısının iş kazası

Hizmet akdiyle çalışan 4/a sigortalısının iş kazasını işveren, olay yerindeki yetkili kolluğa derhâl ve SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. 5510 sayılı Kanun m. 13, işverenin kontrolü dışında meydana gelen kazalarda SGK bildirimi için öğrenme tarihini ayrıca düzenler. İşverenin bir işyeri tutanağı hazırlaması, bu bildirimlerin yapılmış olduğu anlamına gelmez.

Örneğin bir iş kazası işyerindeki vardiya sırasında gerçekleşmişse işveren olayın tarihini ve ilgili kurumlara bildirimlerin ne zaman yapıldığını ayrı kaydeder. Kolluğa verilen bilgi ile SGK bildirim kaydının tarih ve numarası farklı olabilir. Dosya kapanmadan önce her işlem için ayrı kayıt bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

4/b sigortalısının kendi bildirimi

Kendi adına ve hesabına çalışan 4/b sigortalısında SGK bildirimi kural olarak sigortalının kendisi tarafından yapılır. Kanuna göre bildirim, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığın bildirime engel olmadığı günü izleyen üç iş günü içinde yapılır. Örneğin sağlık durumu nedeniyle birkaç gün bildirim yapılamamışsa engelin ne zaman ortadan kalktığını gösteren sağlık kaydı önemlidir. Bir aylık üst sınır da ayrıca değerlendirilir.

Kolluk ve sağlık kuruluşu kayıtları

Kolluğa yapılan derhâl bildirim, olay yerinin ve ilgili ifadelerin kayda alınmasını sağlayabilir. Sağlık hizmeti sunucuları ise kendilerine intikal eden iş kazalarını 6331 sayılı Kanun m. 14/4 kapsamında en geç on gün içinde SGK’ya bildirir. Hastane kaydı bulunması, 4/a sigortalısının işverenine düşen SGK bildiriminin yerine geçmez. Kolluk, sağlık kuruluşu ve işveren kayıtları farklı kanuni işlemlere dayanır.

Üç iş günü nasıl hesaplanır?

SGK bildirimi için süre, kanunda sayılan başlangıç gününe göre iş günü üzerinden hesaplanır. Takvim günü ile iş günü ayrımı önemlidir. SGK’nın kendi örneğinde pazartesi günü meydana gelen kazada son bildirim günü perşembe, çarşamba günü meydana gelen kazada ise araya tatil girmediğinde pazartesidir.

Kazanın işverenin kontrol alanı dışında meydana gelmesi hâlinde 5510 sayılı Kanun m. 13 uyarınca öğrenme tarihi değerlendirilir. Örneğin şehir dışına gönderilen çalışan kazayı hemen bildirememişse kaza günü ile işverenin olayı hangi gün ve hangi yolla öğrendiği ayrı ayrı kaydedilir. İşyerinin dışındaki her yer kendiliğinden işverenin kontrolü dışında sayılmaz. Çalışma ve görevlendirme koşulları önemlidir.

Bildirim tarihi, formun doldurulduğu gün veya taslak oluşturulduğu günle aynı olmayabilir. Elektronik kaydın gönderilip gönderilmediği, işlem sonucunun oluştuğu tarih ve varsa kayıt numarası kontrol edilir. Tatil günleri ve kanuni başlangıç tarihi dosyadaki olaylara göre birlikte değerlendirilir.

Bildirim nasıl yapılır?

SGK, iş kazası bildirgesi için elektronik başvuru ile ilgili SGK birimine doğrudan veya posta yoluyla iletim kanallarını açıklıyor. Olayın zamanı, yeri, çalışanın statüsü ve varsa öğrenme tarihi kayıtlarla desteklenir. Kolluğa yapılan bildirim ve sağlık kuruluşunun kaydı, işverenin SGK’ya bildirim yükümlülüğünü karşılamaz.

İş kazası tutanağı ve SGK bildirgesi arasındaki fark

İş kazası tutanağı işyerinde meydana gelen olayın nasıl gerçekleştiğini kaydeder. SGK bildirgesi ise kanunda belirtilen bilgilerin kuruma gönderildiğini gösterir. Örneğin işyeri tutanağında olay saatinin ve müdahale eden kişinin yazması, SGK sistemine form gönderildiğini kanıtlamaz. İşveren tutanağı ve gönderim kaydını ayrı saklayabilir.

Tutanakta işin türü, olay yeri, tarih ve saat, ilk müdahale ve varsa doğrudan tanıklık eden kişilerin gördüğü olgular yer alabilir. Olay sonrasında düzenlenen bir raporda, ilk bilgiden farklı bir tespit varsa raporun tarihi ve dayanağı açıkça gösterilir. Sonradan yazılan bir notun ilk tutanağın üzerine geçirilmesi yerine ayrı belge olarak kaydedilmesi, zaman çizelgesini izlemeyi kolaylaştırır.

Örneğin bir görevlendirme sırasında meydana gelen kazada görevlendirme kaydı, sağlık belgesi ve varsa kolluk kaydı dosyaya ayrı eklenebilir. Bir ekipmanla ilgili olayda bakım ve eğitim kayıtları da inceleme için önem taşıyabilir. İşverenin kanuni kayıt yükümlülüğü, belgelerin ilgili ve gerekli kişilerle, amaçla sınırlı şekilde paylaşılmasıyla birlikte değerlendirilir.

Elektronik gönderim ve dosya kontrolü

SGK, iş kazası ve meslek hastalığı e-bildirim uygulamasını ve bildirge formuna ilişkin başvuru kanallarını duyurur. İşveren veya bağımsız sigortalı, durumuna uygun kanalı seçer. Elektronik işlemlerde bildirim tamamlandıktan sonra kayıt numarası ve gönderim tarihi saklanabilir. Fiziki ya da posta yoluyla bildirim kullanıldığında teslim veya gönderim belgesi ayrıca saklanır.

Örneğin bir form hazırlanmış ancak portal hata vermişse, hazırlanmış form ile SGK’ya ulaştırılmış bildirim farklıdır. Başarılı gönderim kaydı oluşup oluşmadığı ve uygun başka bir kanalın kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir. Bildirimde sonradan bir hata fark edilirse ilk kaydın tarihi ve hangi bilginin düzeltilmek istendiği belgelendirilir.

Bildirim eksikse ne yapılabilir?

Kaza tutanağı, sağlık belgesi, vardiya ve görev kayıtlarıyla olayın tarihi ve koşulları belgelenebilir. Bildirim yapılmadığı veya eksik yapıldığı düşünülüyorsa ilgili SGK biriminden kayıt durumunun incelenmesi istenebilir. 4/a sigortalısının kazasını geç bildiren işverenden, bildirim tarihine kadar SGK’nın sigortalıya ödediği geçici iş göremezlik ödeneği tahsil edilebilir. Sosyal güvenlik statüsü ve olayın iş kazası niteliği ayrıca değerlendirilir. İş kazasının kapsamı ve ilk adımlar

Geç bildirimin işverene ve sigortalıya etkisi

Geç bildirimin sonuçları sigortalının statüsüne ve bildirim yükümlüsüne göre değişir. İşverenin 4/a sigortalısının kazasını süresinde bildirmemesi hâlinde, koşulları varsa 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanabilir. 5510 sayılı Kanun m. 21 uyarınca bildirim tarihine kadar olan dönem için sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilebilir.

4/b sigortalısında geç bildirim, SGK’nın açıkladığı kurallar uyarınca bildirim tarihine kadarki geçici iş göremezlik ödeneği dönemini etkileyebilir. Bu sonuç, işverenin 4/a sigortalısına ilişkin geç bildiriminden farklıdır. İdari para cezası, sigortalıya yapılan ödeme ve varsa tazminat talebi ayrı konulardır.

Örneğin çalışan, işverenin kazayı süresinde bildirmediğini sonradan fark edebilir. İşyeri ve sağlık kayıtlarıyla SGK’ya başvurarak olayın incelenmesini isteyebilir. Kurum, olayın iş kazası niteliğini mevcut belgelerle ve gerekirse inceleme yoluyla değerlendirir. İşverenin geç bildirmesi, 4/a sigortalısının bütün haklarının kendiliğinden ortadan kalkmasına yol açmaz.

Kaza tutanağını kim hazırlar, hangi bilgiler yazılır?

İş kazalarının kaydını tutma ve inceleme yapma yükümlülüğü işverene aittir. Tutanak, işveren veya işyeri organizasyonunda görevlendirilen kişiler tarafından olayın kayıt altına alınması için hazırlanabilir. İlk kayıt, olayın hangi iş sırasında gerçekleştiğini ve bilginin kaynağını açıklamalıdır. Olayı görmeyen kişinin duyduğu bilgi, doğrudan tanığın gördüğü olgudan ayrı yazılır.

İş güvenliği bareti yanında boş tutanak çizelgesi

Örneğin olay bir yükleme alanında olmuşsa makinenin adı, yükleme görevi, vardiya ve kazanın işverene kim tarafından iletildiği kaydedilebilir. İlk müdahale eden kişinin görevi, sağlık kuruluşuna sevk ve olayın kolluğa iletilme bilgisi de ayrı belirtilir. Tutanak hazırlanırken kusura ilişkin kesin hüküm kurmak yerine görülen olgular ve mevcut kayıtlar yazılır. İşverenin daha sonra yapacağı inceleme ilk tutanaktan ayrı tutulabilir.

6331 sayılı Kanun m. 14, yaralanmaya veya ölüme yol açmasa da işyeri ya da ekipmana zarar veren veya zarar verme potansiyeli olan olaylar için de inceleme ve rapor düzenlenmesini öngörür. Böyle bir olayın kayıt altına alınması ile SGK’ya iş kazası bildirimi yapılması aynı işlem değildir. Olayın sigortalıda bir sağlık etkisine yol açıp açmadığı ve kanundaki kapsamı ayrıca değerlendirilir.

İlk kayıttan SGK incelemesine örnek dosya akışı

Bir çalışan işverenin görevlendirmesiyle işyeri dışında malzeme teslimi sırasında yaralanmış olabilir. Bu dosyada görevlendirme yazısı ve olayın gerçekleştiği gün ilk kaydı oluşturur. Hastane belgesi tedavinin ve sağlık başvurusunun tarihini gösterir. İşverene olayın hangi gün bildirildiği, işverenin kontrolü dışındaki yerler bakımından süre hesabında ayrıca önem taşır.

İşveren e-bildirimi tamamladığında gönderim numarası ve tarihini saklayabilir. SGK, olayın iş kazası niteliğini araştırırken bildirim dışında görev bilgisi, sağlık kayıtları ve gerektiğinde tanık anlatımına da başvurabilir. İlk bildirimde tarih hatası olduğu ortaya çıkarsa hangi kayda dayanarak düzeltme istendiği belirtilir. Örneğin olay günü ile hastane başvurusunun ertesi gün olması, bildirimde hangi tarihin kaza günü yazılacağını araştırmayı gerektirir.

Staj, çıraklık veya eğitim programı kapsamında çalışanlarda öncelikle kişinin hangi sigortalılık hükmüne tabi olduğu ve bildirim yükümlüsünün kim olduğu belirlenir. Eğitim kurumu ile fiilen çalışılan işyeri farklıysa her iki kayıt incelenir. Bu durum kendi hesabına çalışan 4/b sigortalısının bildirim usulünden ayrıdır.

Bildirimden sonra kurumdan ek belge istenirse talebin tarihi ve istenen belgenin hangi kazaya ait olduğu kontrol edilir. Örneğin dosyada iki ayrı kaza bildirimi varsa, istirahat raporu ve işyeri tutanağı doğru kayıtla eşleştirilir. Kuruma daha önce gönderilen belgelerin tarih ve kayıt numaraları, ek belge sunulduğunda dosyanın izlenmesini kolaylaştırır.

Sonuç

İş kazası bildirimi için önce sigortalının statüsü, bildirim yükümlüsü ve başvuru yapılacak kurum belirlenir. Kaza tarihi, varsa işverenin öğrenme tarihi ve gönderim kaydı ayrı saklanır. İşverenin iç tutanağı, kolluk ve sağlık kuruluşu kayıtları ile SGK bildirimi kendi işlevlerine göre incelenir. Geç bildirimin etkisi de statüye ve talep edilen hakka göre değişir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıdaki sorular, iş günü hesabını, bildirim eksikliğini ve farklı kurumların kayıtlarını açıklar.

Hafta sonu ve resmî tatil iş günü hesabına nasıl yansır?

SGK’nın süre örneklerinde iş günü hesabı yapılır. Tatil günleri ve başlangıç günü, kaza tarihi veya kanunen öğrenme tarihinin esas alındığı duruma göre kontrol edilir.

İşveren bildirimi yapmazsa çalışan ne yapabilir?

Çalışan, olaya ilişkin sağlık ve işyeri kayıtlarıyla SGK’ya yazılı başvuruda bulunarak olayın incelenmesini isteyebilir. Kurumun olayı iş kazası saymaması hâlinde iş kazasının tespiti davası gündeme gelebilir.

Hastanenin yaptığı bildirim işverenin yükümlülüğünü karşılar mı?

Sağlık hizmeti sunucusunun bildirimi ile işverenin SGK’ya bildirimi ayrı yükümlülüklerdir. Hastane kaydı olayın ne zaman sağlık kuruluşuna intikal ettiğini gösterir. İşverenin bildirimine ilişkin kayıt ayrıca kontrol edilir.

Tutanak yoksa olay incelenebilir mi?

İşyeri tutanağı önemlidir. Tutanak bulunmadığında sağlık evrakı, görevlendirme, kolluk kaydı ve olay hakkında doğrudan bilgisi olan kişilerin anlatımı gibi diğer deliller değerlendirilir. Belgelerin aynı olayı hangi yönüyle açıkladığı önem taşır.

Bildirim geç yapılırsa tüm haklar kaybolur mu?

Geç bildirimin etkisi 4/a ve 4/b bakımından farklıdır. İşverenin geç bildirimi, 4/a sigortalısının haklarını kendiliğinden sona erdirmez. 4/b sigortalısı bakımından geçici iş göremezlik ödeneğinin bildirim tarihine kadarki dönemi etkilenebilir.

Kaynaklar

İş kazası bildiriminin süreleri, kanalları ve sonuçları için kullanılan SGK kaynakları ve kanun metinleri aşağıdadır.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu