Aile (Boşanma) HukukuHukuki Makaleler

Fiilî Ayrılık Nedeniyle Boşanma

Fiilî ayrılık nedeniyle boşanma, daha önce açılan boşanma davasının reddi kesinleştikten sonra en az bir yıl geçmesi ve bu sürede ortak hayatın yeniden kurulamaması hâlinde gündeme gelir. Süre, eşlerin ayrı yaşamaya başladığı günden değil, önceki boşanma davasındaki ret kararının kesinleştiği tarihten hesaplanır.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma​ Nedir?

TMK m. 166/4 hangi koşulları arar?

Önceki dava, kararın kesinleşmesi ve eşlerin sonraki yaşam düzeni birlikte incelenir. Dava hazırlığında her koşul için ayrı belge veya açıklama gösterilir.

  1. Boşanma sebeplerinden biriyle açılmış önceki davada ret kararı verilmiş olmalı.
  2. Ret kararı kesinleşmiş olmalı ve kesinleşmeden sonra en az bir yıl geçmeli.
  3. Bu sürede ortak hayat yeniden kurulamamış olmalı.
  4. Eşlerden biri bu sebebe dayanarak boşanma istemeli.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma​ Şartları Nelerdir?

Örneğin, eşler üç yıldır ayrı yaşıyor olsa bile önceki boşanma davasının reddi altı ay önce kesinleşmişse bu dava yolu için öngörülen bir yıllık süre henüz dolmamıştır. Kesinleşme şerhi, önceki karar ve ortak hayatın yeniden kurulup kurulmadığını gösteren deliller bu değerlendirmede ayrı işlev görür.

Bir yıllık süre ne zaman yürürlüğe girdi?

Eski metindeki üç yıllık sürenin yer aldığı kural hakkında AYM iptal kararı verdi. 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesi, TMK m. 166/4’ü yeniden düzenledi. Bir yıllık süre 27 Kasım 2024’te yürürlüğe girdi. AYM, 12 Şubat 2026 tarihli E. 2025/203, K. 2026/39 sayılı kararıyla bir yıllık süreye yönelik itirazı reddetti. 7532 sayılı Kanun · AYM’nin bir yıllık süreye ilişkin kararı

Ortak hayatın yeniden kurulduğu nasıl değerlendirilir?

Bir görüşme, geçici ziyaret ya da çocuklarla ilgili buluşma ile eşlerin ortak hayatı yeniden kurması aynı olgu değildir. Mahkeme, görüşmelerin amacını, sürekliliğini ve eşlerin birlikte yaşama yönünde davranıp davranmadığını eldeki delillerle değerlendirir.

Ayrı yaşamak ile fiilî ayrılık nedeniyle boşanma arasındaki fark

Eşlerin farklı evlerde yaşaması, fiilî ayrılığın günlük hayattaki karşılığıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin dördüncü fıkrasına dayanılabilmesi için ise ayrı yaşamanın yanında, önceki boşanma davası hakkında verilmiş ve kesinleşmiş bir ret kararı ile bu kararın ardından işleyen süre aranır. Bu nedenle dosyaya bakılırken önce eşlerin ne zaman ayrı yaşamaya başladığı, ardından önceki davanın nasıl sonuçlandığı ve kararın ne zaman kesinleştiği ayrı ayrı kaydedilir.

Örneğin eşlerden biri iş nedeniyle başka bir şehirde oturuyor, eşler ortak evle bağlarını ve birlikte yaşam düzenini sürdürüyor olabilir. Adreslerin ayrı görünmesi bu durumda tek başına ortak hayatın yeniden kurulamadığını göstermeyebilir. Buna karşılık ayrı adres kaydı bulunmasa bile günlük yaşamın hangi evlerde sürdüğü, görüşmelerin ne amaçla yapıldığı ve tarafların birlikte bir aile düzenine dönüp dönmediği başka delillerle açıklanabilir. Mahkeme, adres bilgisini olayların zaman çizelgesiyle birlikte değerlendirir.

Önceki boşanma dosyasında hangi belgeler kontrol edilir?

Önceki davanın gerekçeli kararı ile kesinleşme bilgisi, yeni davanın hazırlığında ayrı işlev görür. Gerekçeli karar, dosyanın hangi taleple açıldığını ve mahkemenin neye karar verdiğini gösterir. Kesinleşme kaydı ise bir yıllık sürenin başlangıcını tespit etmeye yarar. Dosya numarası biliniyor olsa bile sadece dava açılış tarihi ya da gerekçeli kararın üstündeki tarih üzerinden süre hesabı yapılmamalıdır.

Önceki kararın taraflarına ne zaman tebliğ edildiği, kanun yoluna başvurulup başvurulmadığı ve varsa istinaf veya temyiz süreci kontrol edilir. Eski dosyada birden fazla karar veya ek karar varsa dayanak alınan kararın ne olduğu açıkça belirtilir. Önceki davanın usule ilişkin bir kararla sona erdiği, feragat edildiği veya birden fazla ret kararı bulunduğu durumlarda karar türü ve kesinleşme bilgisi dosya üzerinden birlikte incelenir.

Bir yıllık süre nasıl hesaplanır?

TMK m. 166/4 bakımından izlenecek takvim, ret kararının kesinleştiği gün esas alınarak hazırlanır. Ayrı yaşamanın başlangıcı, gerekçeli kararın yazıldığı tarih ve yeni davanın açılabileceği tarih birbirinden farklı olabilir. Bir takvim yılına ilişkin hesap yapılırken tarihler varsayım üzerinden yazılmamalı, kesinleşme kaydı ile dava açılacağı gün karşılaştırılmalıdır.

Örneğin ayrı yaşam 2024 sonbaharında başlamış, önceki boşanma davası 2025 yazında reddedilmiş ve ret kararı 2025 aralık ayında kesinleşmiş olabilir. Kasım 2026’da, ayrı yaşamın üzerinden iki yıldan uzun süre geçmiş olsa dahi aralıktaki kesinleşme tarihinin birinci yıl dönümü henüz gelmemiştir. Bu örnekte süreye ilişkin değerlendirme, ayrılık süresinin uzunluğuna göre değil kesinleşmenin üzerinden bir yıl geçip geçmediğine göre yapılır.

Ortak hayatın yeniden kurulmadığı hangi olgularla açıklanır?

Ortak hayatın yeniden kurulmadığına ilişkin anlatım, yalnızca “bir daha beraber yaşamadık” cümlesinden ibaret kalmamalıdır. Kesinleşmeden sonraki dönemde eşlerin nerede kaldığı, ortak hane giderlerinin nasıl karşılandığı, taşınma veya ayrı ev düzeninin ne zaman oluştuğu ve geçici görüşmelerin amacı somutlaştırılabilir. Bir görüşmenin ortak hayatın yeniden kurulması anlamına gelip gelmediği, olayın bağlamına bağlıdır.

Örneğin eşler çocuğun okul toplantısında bir araya gelmiş veya sağlıkla ilgili bir konuda aynı gün görüşmüş olabilir. Bu görüşmenin tarihi, amacı ve sonrasında birlikte bir hane düzeni kurulup kurulmadığı ayrı olgulardır. Birkaç kez görüşmenin gerçekleşmesi ya da hiç görüşülmemesi tek başına bütün dosyanın sonucunu belirlemez. Mahkeme, tarafların beyanlarını ve dosyadaki delilleri birlikte ele alır.

Adres ve yerleşim yeri kayıtları, kira sözleşmeleri, taşınmaya ilişkin belgeler ve eşlerin günlük yaşamını doğrudan gözlemleyen tanıklar farklı olguları destekleyebilir. Bir tanığın, eşlerin hangi tarihler arasında nerede kaldığını nasıl bildiği, yalnızca taraflardan duyduğu bir bilgiyi tekrar etmesinden farklıdır. Yazışmalar sunulacaksa hukuka uygun edinilmiş, tarih ve bağlamı anlaşılır kayıtlar tercih edilir. Çocuklara ilişkin gereksiz özel bilgilerin belge listesine eklenmesi gerekmez.

Dava dilekçesinde olaylar nasıl sıralanır?

Dilekçenin ana omurgası önceki dosya, kesinleşme tarihi ve bundan sonraki yaşam düzenidir. Önceki davanın mahkemesi ile esas ve karar numarası yazılır. Gerekçeli karar ve kesinleşme belgesi belirtilir. Sonra bir yıllık dönemde ortak hayatın neden ve nasıl yeniden kurulmadığı, dosyada gösterilebilen olgularla anlatılır. Böylece her iddianın hangi belge veya tanıkla ilgili olduğu anlaşılır.

Önceki dava dosyasına dayanılıyorsa yeni davanın yalnızca eski dilekçeyi tekrar etmesi yeterli bir hazırlık değildir. Ret kararından sonraki dönem yeni davanın merkezindedir. Ayrı ev tutulması, ikamet değişikliği veya ortak yaşamı yeniden kurma girişiminin nasıl sonuçlandığı gibi gelişmeler, tarih sırasına göre yazılabilir. Çekişmeli boşanma dilekçesinin genel bölümleri için dilekçe örneği ve belge listesi ayrıca incelenebilir.

Görevli ve yetkili mahkeme nasıl belirlenir?

Boşanma uyuşmazlığı aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerde, bu işlere aile mahkemesi sıfatıyla bakmak üzere belirlenen asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetki bakımından TMK m. 168, eşlerden birinin yerleşim yeri ile davadan önce son defa en az altı ay birlikte oturulan yeri esas alan seçenekler düzenler. Son birlikte oturulan evin adresi, bu yerin hangi süreyle ortak yaşam alanı olarak kullanıldığına bakılmadan tek başına değerlendirilmemelidir. Aile Mahkemeleri Kanunu · TMK m. 168–169

Nafaka, velayet ve diğer talepler nasıl ele alınır?

Ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle boşanma şartlarının incelenmesi ile boşanmanın mali ve ailevi sonuçlarının incelenmesi ayrı konulardır. Dava sırasında eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımıyla ilgili geçici tedbirler TMK m. 169 çerçevesinde değerlendirilebilir. Velayet, kişisel ilişki, nafaka ve tazminat talepleri ise her birinin kendi yasal koşulları ve delilleri üzerinden değerlendirilir.

Örneğin ortak hayatın yeniden kurulmadığını gösteren bir kira sözleşmesi, çocuğun hangi düzen içinde bakıldığını veya eşlerin mali durumunu kendiliğinden açıklamaz. Çocukla ilgili bir talepte mevcut bakım düzeni, mali bir talepte ise gelir, gider ve ilgili şartlara ilişkin belgeler ayrı önem taşır. Dilekçe hazırlığında boşanmanın dayanağı ile her yan talebin dayanağı ayrı başlıkta gösterilebilir.

Dava süresini hangi aşamalar etkiler?

Bir yıllık bekleme süresi, yeni boşanma davasının ne kadar süreceğini göstermez. Yeni davada tebligatların tamamlanması, önceki dosyanın getirtilmesi, tanıkların dinlenmesi ve varsa nafaka, velayet veya tazminat taleplerinin incelenmesi gerekebilir. Tarafların ileri sürdüğü olgular aynıysa inceleme daha dar kalabilir. Ortak hayatın yeniden kurulduğu iddia ediliyorsa mahkeme görüşmelerin tarihini ve içeriğini değerlendirmek için ek delil toplayabilir.

Önceki dosyanın karar ve kesinleşme belgelerinin hazır bulunması, başvuru aşamasındaki eksikliği azaltır. Davanın sonuçlanacağı tarih ise mahkemenin iş yükü, delillerin toplanma süreci ve kanun yollarına göre değişebilir. İlk kararın verilmesiyle kararın kesinleşmesi de ayrı aşamalardır. Dosya takibinde duruşma tarihi, karar tarihi ve kesinleşme bilgisi birbirine karıştırılmamalıdır.

Önceki dosya ile yeni davanın zaman çizelgesi nasıl hazırlanır?

Bir zaman çizelgesinde önceki dosyanın açıldığı ve reddedildiği tarihler, tebligatlar ve kesinleşme tarihi ayrı satırlara yazılır. Ardından kesinleşmeden sonraki olaylar eklenir. Her olayın karşısına dayandığı belge veya tanık belirtilir. Örneğin adres değişikliği bir kayıtla, ortak eve dönme girişimi ise tarihli yazışmalar ve o sırada tarafların nerede kaldığını bilen tanıklarla açıklanabilir. Belgelerin aynı olayı mı yoksa birbirini tamamlayan farklı olayları mı gösterdiği böylece anlaşılır.

İki dosya arasında açılmış boş zaman çizelgesi defteri

Birden fazla eski dosya varsa önce her dosyanın sonucu ve kesinleşme durumu ayrı incelenir. Ardından dayanak alınması düşünülen ret kararından sonraki dönemde ortak hayatın yeniden kurulup kurulmadığına bakılır. Daha eski bir kararın bulunması, sonraki olayların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Örneğin eski ret kararından sonra eşlerin bir süre yeniden aynı evde yaşadığı ileri sürülüyorsa o dönemin başlangıcı, bitişi ve niteliği yeni dosyada değerlendirilir. Dosyayı incelerken önceki ret tarihine dayanan belgeler ile bu tarihten sonraki yaşam düzenini anlatan belgeler ayrı tutulabilir. Bu düzen, yalnızca hangi tarihin esas alındığını değil, o tarih ile güncel başvuru arasındaki olayların neden önemli olduğunu da gösterir.

Sonuç

Fiilî ayrılık nedeniyle boşanmada üç olgu birlikte açıklanır. Önceki boşanma davası reddedilmiş ve karar kesinleşmiş olmalıdır. Kesinleşmeden itibaren bir yıl geçmiş, ortak hayat bu dönemde yeniden kurulamamış olmalıdır. Dosya hazırlığında en yararlı başlangıç, kesinleşme kaydını almak ve sonraki dönemde neler yaşandığını delilleriyle bir zaman çizelgesine yerleştirmektir. Nafaka, velayet veya tazminat gibi talepler varsa bunların gerekçeleri ayrıca hazırlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Başvuruya hazırlanırken genellikle önceki dosyanın niteliği, sürenin başlangıcı ve eşlerin hangi koşullarda bir araya geldiği konusunda tereddüt yaşanır. Aşağıdaki sorular bu ayrımları açıklar.

Daha önce boşanma davası açılmadan bu yola başvurulabilir mi?

TMK m. 166/4 kapsamında önceki boşanma davasına ilişkin kesinleşmiş ret kararı aranır. Yalnızca ayrı adreslerde oturmak, bu özel başvuru yolunun koşullarını karşılamaz. Başka bir boşanma sebebinin bulunup bulunmadığı, o sebebin şartları çerçevesinde değerlendirilir.

Yeni davayı önceki davayı açmayan eş açabilir mi?

Kanun, koşullar gerçekleştiğinde eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilebileceğini düzenler. Yeni davayı açacak kişinin önceki davayı açmış olması şartı düzenlenmemiştir. Önceki kararın aynı evliliğe ilişkin olması ve kesinleşme bilgisi dosyadan kontrol edilir.

Çocuk için bir araya gelmek bir yıllık hesabı etkiler mi?

Çocuğun bakımı, eğitimi veya teslimi için yapılan görüşmelerin amacı ve kapsamı incelenir. Bu görüşmelerin dışında eşlerin ortak hane ve evlilik düzenini yeniden kurup kurmadığı önem taşır. Görüşme tarihleri, amacı ve sonrasındaki yaşam düzeni açıklanabildiğinde mahkeme bu olguları birlikte değerlendirebilir.

Eski yazılarda neden üç yıllık süre geçiyor?

Kanunun önceki hâlinde üç yıllık bekleme süresi bulunuyordu. 7532 sayılı Kanun’la düzenleme değişti ve bir yıllık süre 27 Kasım 2024’te yürürlüğe girdi. Anayasa Mahkemesi, 2026 yılında bir yıllık ibareye yönelik itirazı reddetti. Eski tarihlerde başlayan veya değişiklik sırasında devam eden bir dosya bakımından karar tarihleri ayrıca değerlendirilir.

Ayrılık sonunda evlilik kendiliğinden sona erer mi?

Bir yılın tamamlanması, eşe bu hükme dayanan bir dava açma imkânı sağlar. Evlilik, mahkemenin boşanmaya ilişkin kararının kesinleşmesiyle sona erer. Sürenin dolmasıyla birlikte eşlerin nüfus kaydındaki medeni durumu kendiliğinden değişmez.

Kaynaklar

Yazıda açıklanan koşullar, süreler ve başvuru yolları için başvurulan resmî metinler aşağıda yer alır.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu