Velayet Altındaki Kısıtlının Mallarının Satışı

Velayet ya da vesayet altındaki kısıtlı malların satışı, Türk hukukunda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) ile düzenlenmiştir. Kanunda tanımlanan kısıtlı kişiler, akıl hastalığı – zayıflığı, savurganlık ya da benzeri sebeplerle kendi mallarını yönetme ehliyetine sahip olmayan bireylerdir. Kısıtlı kişiler, mallarının satışını ise vasi ya da velayet sahibi aracılığıyla gerçekleştirebilir. 

Kısıtlıya mahkeme tarafından atanan vasi – velayet sahibi ise taşınmaz satışını sadece mahkeme izni ile gerçekleştirebilir. Bu satışın aynı zamanda kısıtlı kişinin menfaatine de uygun olması gerekir. Aksi halde mahkeme satışa izin vermez. Mal varlığı satışı ise mahkeme denetiminde, bilirkişi incelemeleri ile gerçekleşir. Böylece kısıtlının hak kaybına uğraması önlenmiş olur.

Kısıtlı Kişinin Malı Nasıl Satılır?

TMK madde 403 ve 409 uyarınca, kısıtlının taşınmaz satışı, Sulh Hukuk Mahkemesi başka bir ifadeyle vesayet makamı denetiminde yapılır. Satışın, mal sahibi olan kısıtlının menfaatine uygun olması ve mahkeme izni ile gerçekleşmesi gerekir. Kısıtlı mallarının satışı süreci ise şu şekilde işler:

• TMK 404 kapsamında kısıtlı kimsenin mallarının yönetimi için vasi atanır.
• Satış sürecinde vasinin Sulh Hukuk Mahkemesi’nden izin alması gerekir. İzin için mahkemeye sunulan dilekçede satışın gerekçesi açıkça belirtilmelidir. Bu gerekçe genellikle borç ödeme ya da bakım masrafları olur.
• Taşınır ve taşınmaz olan malların değer tespiti yapılır ve bilirkişi raporu hazırlanır.
• Satışın usulü mahkeme tarafından belirlenecek yöntemle yapılır. Bu yöntemler Türk Medeni Kanunu madde 409 uyarınca açık artırma, pazarlık usulü ya da başka bir yöntem olabilir.

Vasi Kısıtlının Malını Satabilir mi?

Vasi olarak mahkeme tarafından görevlendirilen kişiler, kısıtlı mallarını satabilir. Fakat, bu satış işleminin TMK madde 409 uyarınca vesayet makamının izniyle gerçekleşmesi gerekir. Bu kapsamda, vasi, kısıtlının menfaatini gözeterek satış talebinde bulunur. Mahkeme ise satışın gerekli olduğunu onaylar ise satış için izin verir. 

Örneğin, kısıtlının borçlarının ödenmesi için nakit gerekiyorsa mahkeme malların satışını onaylar. Benzer şekilde kısıtlının bakım masraflarının karşılanması amacıyla da malların satışına izin verilebilir. Ancak vasi, kısıtlının menfaati dışında keyfi olarak mal satışı yapamaz, vasi adına büyük ölçekli taşınır veya taşınmaz satın alamaz. 

Engelli için Vasi Dilekçesi

TMK madde 405’e göre, engelli bir birey için vasi atanması Sulh Hukuk Mahkemesi’ne vasi atanması talebiyle başvurularak yapılır. Malların satışı için ise ayrıca satış izni başvurusu yapılmalıdır. Söz konusu vasi dilekçesinde engellinin akıl hastalığı ya da zayıflığı sebebiyle kendi mallarını yönetemediğini kanıtlayan bir sağlık raporu, nüfus kayıt örneği ve talep gerekçeleri yer almalıdır. Ayrıca dilekçede, vasinin kim olacağı net bir şekilde belirtilmelidir. 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/456 E., 2024/123 K. kararında olduğu gibi böyle durumlarda mahkeme genellikle engellinin menfaatini gözeterek vasi ataması yapar. Vasi olarak atanan kişinin vasilik kararına hem kendisi hem de kısıtlının yakınları 10 gün içinde itiraz edebilir. Böyle durumlarda Sulh Hukuk Mahkemesine, vasiliğin iptali dilekçesi ile başvurulması gerekir. Mahkeme ise gerekli gördüğü hallerde vasi olarak atanan kişiyi değiştirebilir ya da kısıtlının kısıtlılık halinin kalkması sebebiyle vasinin görevine son verebilir. 

Vesayet Altındaki Kişinin Taşınır Taşınmaz Alım Satımı Nasıl Yapılır?

Vesayet altındaki kişiye ait taşınmazların veya taşınır malların alımı – satımı TMK madde 409’a göre, vesayet makamından alınacak izin ile gerçekleştirilebilir. Bu süreçte ilk olarak vasi olarak tayin edilen kişi, taşınmaz satışı için Sulh Hukuk Mahkemesinden izin alır, bilirkişi raporu ile malların değer tespitini sağlar. Süreç sonunda mal satışı genellikle açık artırmayla yapılır. 

Satış sürecinin tamamı mahkeme denetiminde gerçekleştiği için vasinin menfaati koruma altındadır. Taşınır satışında ise değeri düşük veya yüksek olan taşınır mallar için yine vasinin mahkeme onayı alması gerekir. Bunların yanı sıra kısıtlının menfaatine olan hallerde vasi dilerse kısıtlı adına yeni mal varlığı alabilir. Örneğin, vasiye ait büyük bir taşınmazın satışı ile elde edilen paranın bir kısmıyla borçlar ödendikten sonra veya bakım giderleri karşılandıktan sonra kalan para ile daha uygun bir ev alınabilir. 

Vesayet Satışı Nasıl Yapılır?

Vesayet satışında süreç, başvuru, gerekçe, bilirkişi incelemesi, mahkeme kararı ve satışın gerçekleşmesi ile tamamlanır. Vesayet satışı süreci adımlarını ise şu şekilde açıklamak mümkündür:

• Vasi, Sulh Hukuk Mahkemesine vasi satış izni için dilekçe sunar.
• Dilekçede satışın, kısıtlının borçlarının ödenmesi, bakım masraflarının karşılanması ya da menfaati için gerekli olduğuna dair veriler sunulmalıdır.
• Mahkeme, satışa konu olan kısıtlı malının değerinin doğru şekilde tespit edilebilmesi için bilirkişi atar.
• Karar aşamasında genellikle satış için vasiye izin verilir ve satışın usulü belirlenir. Satış usulü açık artırma veya pazarlık usulü satış olabilir.
• Kısıtlının malının satışı ise mahkeme denetiminde gerçekleşir ve elde edilen gelir kısıtlıya ait banka hesabına aktarılır.

Vasinin İzin Almadan Yapabileceği İşler Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu madde 451‘e göre, kısıtlıya atanan vasi, günlük işler ve zorunlu hallerde vasi adına mahkeme izni olmadan işlem yapabilir. Vasinin mahkeme izni olmadan yapabileceği işler şunlardır:

• Kısıtlının günlük bakım ve sağlık giderlerini karşılamak.
• Mobilya gibi düşük değerli taşınır malların satışını ya da alımını gerçekleştirmek.
• Kısıtlının menfaatine uygun olan küçük çaplı yatırımlar yapmak.

Türk Medeni Kanunu madde 409’a göre, vasi, kısıtlının adına sadece küçük çaplı yatırımlar yapabilir. Çünkü büyük değerli işlemler ve taşınmazların satışı, mahkeme izni olmadan yapılamaz. Vasi, mahkeme izni olmaksızın kısıtlının taşınmazlarını satarsa, kısıtlı lehine satışın iptaline yönelik dava açılabilir.

Bu tarz davranışlar nedeniyle vasinin Dava için ilgili hukuk mahkemelerine ya da vesayet makamına başvurmak, başvuruda ise satış işleminin kısıtlının menfaatine zarar verecek nitelikte olduğunu ya da usulsüzlükler içerdiğini belirlemek gerekir. Böyle durumlarda vasi olarak görevlendirilen kişi görevinden alınabilir. 

Satışa İzin Davası

Satışa izin davası, Türk Medeni Kanunu Madde 409 uyarınca, Sulh Hukuk Mahkemesinde açılır. Dava açmak için vasi olarak atanmış kişi, kısıtlının mal varlığını satmak için dilekçeyle başvuruda bulunur. Bu dilekçede hem satışın gerekçesi hem de malın değerini gösteren belgeler yer almalıdır.

Mahkeme ise mevcut durumda kısıtlının menfaatini değerlendirerek, bilirkişi raporuyla satışa izin verir. Fakat, Yargıtay kararlarında da sık sık vurgulandığı üzere, satış işleminin kısıtlının menfaatine olduğunun somut delillerle kanıtlanması çok önemlidir. Aksi halde mahkeme satışa izin vermeyebilir veya mahkeme satışı onaylasa bile karar Yargıtay tarafından bozulabilir. 

Satışa İzin Davası Ne Kadar Sürer?

Kısıtlının satışa izin dava süresi, 3 ila 12 ay kadar sürebilir. Bu süre mahkemenin iş yüküne – yoğunluğuna, dosyanın karmaşıklığına ve bilirkişi raporuna bağlı olarak değişebilir. Genellikle basit satışa izin davaları minimum 3, maksimum 6 ay içinde sonuçlanırken karmaşık davalar ise bilirkişi incelemesi ve itirazlar sebebiyle minimum 6 ay, maksimum 12 ay kadar sürebilir.

HMK madde 175‘e göre, vesayet davaları öncelikli olarak görülür. Bu da sürecin hızlanmasını sağlar. Fakat, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/1234 E., 2022/567 K. kararlarında da görüldüğü üzere, Yargıtay, mahkemelerin satış izni davalarında hızlı hareket etmesi gerektiğini vurgular.

Kaynaklar:

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, Madde 403-409, 451.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Madde 175.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararları (2021/1234 E., 2022/789 E., 2023/456 E.).