İstihkak Davası

Türk Medeni Kanunun 683. maddesi kapsamında mülkiyet hakkının korunması için istihkak davası açılır. Bir mal varlığı üzerinde hak iddia eden kişilerin hakkını ispatlaması veya malını geri alabilmesi amacıyla başvurduğu istihkak davası, haciz işlemlerinde sık karşılaşılır. İstihkak davası, Türk Borçlar Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ile Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen istihkak davası, taşınmaz malların yanı sıra taşınır mallar için de açılabilir. Çünkü istihkak davası, mülkiyet hakkının korunmasının yanı sıra miras ya da haciz gibi işlemler kapsamında ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümünde de önemli bir role sahiptir.

İstihkak Davası Nedir?

Bir mal varlığı üzerinde zilyetlik veya mülkiyet hakkı iddia eden kişilerin bu haklarını koruma altına almak için açtığı dava istihkak davası olarak adlandırılır. İstihkak davası İcra ve İflas Kanunu’nun 96. ve 97. maddelerinde düzenlenmiş olup belli bir malım borçluya ait olmadığını ya da üçüncü bir kişinin söz konusu malda hak sahibi olduğunu ispatlamak için açılır. Ağırlıklı olarak haciz işlemlerinde, başkasına ait malın yanlışlıkla haczedilmesi durumunda istihkak davası açılarak hak sahipliği ispatlanır.

İstihkak Ne Demek?

İstihkak, belli bir mal varlığı üzerinde zilyetlik, mülkiyet ya da ayni hakka sahip olma durumu anlamına gelir. İstihkak hakkı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 683. maddesine göre koruma altına alınmış olup malın mülkiyetinin kişiye ait olduğunu gösterir. İstihkak davası ise mal varlığının geri alınmasını amaçlar. Örneğin, borçlunun adına görülen ve haczedilen bir ev veya arabanın asıl sahibi farklı bir kişi ise, istihkak davası açarak hakkını talep edebilir.

İstihkak Davasının Amacı

İstihkak davasının temel amacı, mal varlığı üzerinde hak sahibi olduğunu iddia eden kişilerin, iddialarını ispatlayarak mal varlığını geri almasını sağlamaktır. Örneğin, haciz işlemlerinde haczedilen veya hacze konu olan malların borçluya ait olup olmadığı istihkak davaları ile çözüme kavuşur. Benzer şekilde miras ya da satış durumlarında olabilecek uyuşmazlıklar da bu dava ile giderilir.

İstihkak Davası Türleri

Mal varlığının genel durumu ve uyuşmazlık kaynağına göre farklı türleri bulunan istihkak davaları genel olarak haciz, miras ve genel (adi) istihkak davası olarak üçe ayrılır:

Haciz Sebebiyle Açılan İstihkak Davası

İİK madde 96’ya göre düzenlenmiş olan haciz sebebiyle istihkak davası, haciz işlemlerinin sık görüldüğü icra takiplerinde yaygın olarak tercih edilir. Hacizde istihkak davası ile başkasına ait olan ve borçlu adına haczedilen malların hak sahiplerine iadesinin sağlanması amaçlanır.

Miras Sebebiyle Açılan İstihkak Davası

Mirasçılara miras kalan mal başkası adına haczedilmiş ise veya malın zilyetliği başkasına geçmişse miras sebebiyle istihkak davası açılır. Mirasçıların hakkı olduğunu iddia ettiği mal varlığını geri almak için açtığı bu davanın kapsamı TMK 599 ve devamı maddeler uyarınca belirlenmiştir.

Adi İstihkak Davası

Miras veya haciz dışı sebeplerle açılan tüm istihkak davaları, adi istihkak davası olarak adlandırılır. TMK 683’e dayanan bu davalar, oldukça geniş kapsamlı olup özel bir nedene bağlı olmadan mülkiyet hakkını korur.

İstihkak Davası Açma Şartları

İstihkak davası açılabilmesi için kanun maddesinde belirtilen şartlar sağlanmış olmalıdır. Bu şartlar hem mal varlığının durumu hem de dava konusu olan olaylara göre değişebilir.

Hacizli Malın Borçlunun Elinde Olması

Hacizli mal borçlunun elindeyse ve söz konusu mal üçüncü bir kişiye aitse, üçüncü kişi malın kendisine ait olduğunu ispatlayarak istihkak davası açabilir. Bu tür durumlarda malın borçlunun zilyetliğinde olması davanın açılmasına engel değildir.

Hacizli Malın Üçüncü Kişinin Elinde Olması

Borçluya ait olduğu için haczedilen mal, üçüncü kişinin elindeyse, üçüncü kişi hakkını korumak için İİK 97 uyarınca istihkak davası açabilir. Bu dava ile malın borçluya ait olmadığı ispatlanırsa haczin kaldırılması mümkündür.

Taşınır ve Taşınmaz Mallar Açısından Farklar

İstihkak davası taşınmazların yanı sıra taşınır mallar için de açılabilir. Fakat bu davalarda uygulamaya yönelik farklılıklar vardır. Taşınırlarda istihkak davası, zilyetlik ve mülkiyet iddiasının fiziksel kontrolle ispatlanmasını gerektirir. Taşınmazlarda ise tapu kaydı başta olmak üzere resmi belgelere başvurulur. Taşınır mallarda eşya hukuku istihkak davası kapsamında fatura, satış sözleşmesi ve benzeri diğer belgeler delil olarak sunulur.

İstihkak Davasında Süreler ve Süreç

İstihkak davası, belirli süreler ve prosedürlere tabidir. Bunlar davanın açılma zamanı ve yargılama süreci açısından kritik öneme sahiptir.

Dava Açma Süresi

İİK m. 97/1’e göre, haciz sebebiyle istihkak davası açma süresi, haczin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gündür. Bu süre içinde dava açılmaması halinde kişi hak iddia etme hakkını kaybeder. Adi istihkak davalarında ise süre, mal varlığına müdahale edildiğinin öğrenildiği tarihe göre farklılık gösterebilir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

TMK 712 uyarınca adi istihkak davası zamanaşımı 5 yıldır. Fakat haciz nedeniyle açılan davalarda 7 günlük hak düşürücü süre esas kabul edilir. Miras nedeniyle açılan istihkak davalarında zamanaşımı ise mirasın açıklandığı tarihte başlar ve 10 yıl içinde açılabilir.

Dilekçenin Verileceği Yer

İİK m. 97/1 uyarınca, hacizli mallarda icra mahkemeleri görevli olduğundan İstihkak davası dilekçesi, hacizli malın bulunduğu yerdeki icra mahkemesine verilir. Bunun yanı sıra dilekçe asliye hukuk mahkemesine de verilebilir. Dilekçe, mal varlığı üzerindeki hak iddiasını ve delilleri net bir şekilde içermelidir. Dilekçe hazırlanmadan önce internet üzerinden ulaşılabilecek istihkak davası dilekçe örneği incelenebilir.

İstihkak Davasında İspat ve Yargılama

İstihkak davasında dava sonucunu direkt olarak etkileyen ispat yükü ve yargılama sürecinde mahkemenin görev ve yetkisi ile delillerin niteliği oldukça önemlidir.

İspat Yükü Kimde?

İİK 97/12’ye göre, istihkak davasında ispat yükü, mal varlığı üzerinde hak iddia eden kişidedir. Dolayısıyla kişi, davaya konu olan mal varlığının kendisine ait olduğunu ya da zilyetlik hakkına sahip olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İİK 97’ye göre haciz nedeniyle açılan istihkak davalarında görevli mahkeme icra mahkemesi iken adi istihkak davaları ve miras sebepli davalarda asliye hukuk mahkemesi görevlidir. İstihkak davası yetkili mahkeme ise mal varlığının bulunduğu yer mahkemesidir.

İstihkak Davasında Deliller

İstihkak davasında kullanılacak delillerin uygun olması için mal varlığı üzerindeki hakkı ispatlamaya yönelik olması gerekir. Taşınmazlarda tapu kaydı, taşınır mallarda ise fatura, satış sözleşmesi ya da noter tasdikli belgeler kullanılabilir. Ek olarak tanık beyanları, bilirkişi raporları ve keşif gibi yöntemler de delil olarak kullanıma uygundur.

İstihkak Davasının Hukuki Sonuçları

İstihkak davasının sonucu, mal varlığı üzerindeki hakların belirlenmesini sağlarken buna bağlı haciz işlemlerinin akıbetini de belirler.

Haczin Kaldırılması

İstihkak davası, davacı lehine sonuçlanırsa başka bir ifadeyle davayı açan kişi söz konusu mal varlığı üzerindeki hakkını ispatlarsa hacizli mal üzerindeki haciz kaldırılır. Ardından davaya konu olan mal, hak sahibi üçüncü kişiye iade edilir.

Davanın Reddedilmesi Halinde Sonuçlar

Davanın reddedilmesi halinde haciz işlemi devam eder ve hacze konu mal borçluya ait kabul edilir. Üçüncü kişi kötü niyetle dava açmış ise İİK 97/14 uyarınca alacaklının zararını tazmin etmekle yükümlü olabilir. Ek olarak dava masrafları ve istihkak davası vekalet ücreti davayı kaybeden tarafa yükletilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İstihkak Davası Kime Karşı Açılır?

İstihkak davası, hacizli malın borçluya ait olduğunu iddia eden alacaklıya veya mal varlığına el koyan icra dairesine karşı açılır.

Hangi Mahkemede Açılır?

Haciz sebebiyle açılan icra istihkak davası icra mahkemesinde, adi ve miras sebepli istihkak davası ise asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Hacizde İstihkak İddiası Nereye Yapılır?

Hacizde istihkak iddiası, öncelikle icra dairesine yazılı olarak bildirilir. İcra dairesi ise iddiayı değerlendirir ve gerekirse 7 gün içinde dava açılması için süre verir. Söz konusu dava, icra mahkemesinde görülür.

Kaynaklar:

• Türk Medeni Kanunu, Madde 683, 712.
• İcra ve İflas Kanunu, Madde 96, 97.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kararları.