Patent Tescili Nedir?

Patent tescili, bir kişinin buluşu üzerinde belli bir süre boyunca münhasır haklar elde etmesini ve buluşun teknik özelliklerinin koruma altına alınmasını sağlayan bir uygulamadır. Patent tescili, Türkiye’de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenir ve sanayiye uygulanabilir. Genel olarak buluş basamağı içeren icatların korunma altına alınmasını da sağlayan bu işlem, buluşun sahibine buluşunun izinsiz olarak kullanılmasını, üretilmesini ya da satışa sunulmasını engelleme hakkı tanır. Dolayısıyla patent tescili ile buluşlardan hak sahibi dışında kimse menfaat elde edemez.

Patent Tescil Belgesinin Önemi ve Gerekliliği

Buluşun resmi olarak koruma altında olduğunu ispatlayan patent tescil belgesi, buluşun sahibine ekonomik değer-gelir elde edebilme, hukuki koruma, rekabet avantajı gibi pek çok avantaj sağlar. Patent tescil belgesi şirket üzerine alınmış ise kurumsal patent olarak adlandırılır. Patent tescil belgesinin sağladığı avantajları ise şöyle sıralamak mümkündür:

• SMK Madde 141’e göre patent tescil belgesinin varlığı, buluşun, buluş sahibi dışındaki kimseler tarafından izinsiz olarak kullanılmasını engeller ve buluş sahibine üçüncü kişilere dava açma hakkı verir. Örnek olarak, bir firma, rakip bir firmanın patentli ürününü kopyalarsa patent sahibi tazminat talebiyle dava açabilir.
• Patent, buluşun ticari değerini artıran bir işlem olup lisanslama ya da devir yoluyla gelir elde edilmesine olanak tanır. Örneğin, bir teknoloji firması, belli bir ürününün patentini lisanslayarak royalty geliri elde edebilir.
• Buluşun sahibine piyasada tekelleşme olanağı tanıyan patent, rakiplere karşı üstünlük sağlar.

Patent Başvurusu ve Tescil Süreci

Patent tescili için Türk Patent ve Marka Kurumu‘na (TÜRKPATENT) başvuruda bulunmak gerekir. SMK Madde 88-99 uyarınca patent başvurusu için şu adımları izlemek gerekir:

• Buluşun sahibi ya da buluş sahibinin vekili, başvuru formu, tarifname olarak da adlandırılan buluşun teknik açıklaması, istemler, özel-teknik çizimler ile TÜRKPATENT’e başvuru yapılır. Başvuruyu fiziki olarak ya da online sistem üzerinden yapmak mümkündür.
• TÜRKPATENT, ilk önce yapılan başvurunun şekli şartlara uygun olup olmadığını kontrol eder. Sınai Mülkiyet Kanunu Madde 90 uyarınca eksiklik varsa başvuru sahibinin eksikleri tamamlaması için ek süre tanır. 
• Buluşun yeniliği ve buluş basamağının incelenmesi için araştırma talep edilir. Araştırma sonucunda hazırlanan rapor sayesinde buluşun patentlenebilirliği değerlendirilir. 
• Başvuru sahibi başvurusunda incelemeli patent talep etmiş ise TÜRKPATENT buluşun sanayiye uygulanabilir olup olmadığını ve orijinalliğini detaylı olarak inceler. Tüm bu süreç Sınai Mülkiyet Kanunu Madde 94’e göre gerçekleşir. Orijinallik incelemesi söz konusu buluşun Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) veri tabanında patentli olup olmadığını da içerir. 
• Yapılan incelemenin olumlu sonuçlanması halinde ilgili buluş için patent tescili yapılır. Ardından da patent belgesi verilir. Tüm bu süreç minimum 18, maksimum 36 ay kadar sürer. Bu süreçte başvuru yapan kişi dilerse başvurusunun durumunu öğrenmek için patent sorgulama yapabilir. 
• SMK Madde 99 uyarınca patent tesciline karşı 3 ay içinde itiraz edilebilir. İtirazlar ise Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi tarafından değerlendirilerek karara bağlanır. 

Bu süreç öncesinde patent başvurusu yapacak olan kişi veya kurumun, söz konusu buluş için daha önce patent tescili yapılıp yapılmadığını sorgulamasında fayda vardır. TÜRKPATENT’in resmi web sitesinde sunulan sorgulama hizmetleri arasında Türk Patent marka sorgulama ve marka patent sorgulama da yer alır. Bu sorgular ile Türkiye’de tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış patent ve markaların durumu öğrenilebilir. Marka patent sorgulama hizmeti, buluşların benzerliklerini ya da çakışmalarını tespit etmeye de yardımcı olur.

Patent Tescilinde Aranan Şartlar

Sınai Mülkiyet Kanunu Madde 82’ye göre, bir buluşun patentle korunabilmesi başka bir ifadeyle patent tescili alabilmesi için yeni olması, buluş basamağı içermesi, sanayiye uygulanabilir olması gerekir. Patent tescili için aranan şartlardan yenilik, buluşun patent başvurusu yapıldığı tarihten önce herhangi bir yerde kamu ile paylaşılmamış olması anlamına gelir. Dolayısıyla Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılan başvurudan önce buluşun sosyal medya üzerinden paylaşılması yenilik şartını ortadan kaldırır ve patent tescili başvurusunun olumsuz sonuçlanmasına neden olur.

Patent başvuru şartları arasında yer alan buluş basamağı ise buluşun teknik alanda uzman bir kişi için aşikar olmamasını gerektirir. Başka bir ifadeyle buluş, mutlaka teknik çözüm sunan yenilik, bileşen, mekanizma ya da malzeme içermelidir. Patent tescilinde aranan şartların sonuncusu ise buluşun sanayiye uyarlanabilir olmasıdır. Dolayısıyla buluşun tarım ya da sanayi gibi sektörlerde üretilebilir ya da kullanılabilir olması patent tescili almasında belirleyicidir. Örneğin, yeni bir ilaç formülü söz konusu şartları karşılarsa kolaylıkla patent alabilir fakat sadece teorik fikirlerin patent tescili alması mümkün değildir. 

Patentle Korunmayan Durumlar

Sınai Mülkiyet Kanunu Madde 8 ve 82/2 uyarınca bazı buluşlar patent tescili uygulamasının dışında tutulur. Patent uygulaması dışındaki buluşlar şunlardır:

• Keşifler ve bilimsel teoriler, patent dışıdır. Çünkü matematiksel formüller ile doğa kanunlarının patentlenmesi mümkün değildir.
• Estetik yaratımlar başka bir ifadeyle sanatsal tasarımlar patent dışıdır. Ancak tasarım tescili ile korunmaları mümkündür.
• Ahlaka ve kamu düzenine aykırı buluşların patent dışıdır. Örneğin, insan klonlama teknikleri için patent tescili yapılamaz.
• Bitki ve hayvan türleri, doğal ise patentlenemez ancak genetiği değiştirilmiş olan türler için patent tescili yapılabilir.
• İnsan ya da hayvan tedavisine yönelik cerrahi veya tedavi yöntemleri patent dışıdır. Fakat bu yöntemler ile kullanılan cihazlar patentlenebilir.

Patent Süresi ve Koruma Hakkı

Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) Madde 101 uyarınca patent süresi tescil tarihinden itibaren başlar ve 20 yıl geçerliliği vardır. Bu sürenin sonunda ise patent tescilinin süresi uzatılamaz. Ancak patent tescil işleminin buluşu koruma süresi 20 yıldır. Tüm patent tescilleri için TÜRKPATENT’e her yıl düzenli olarak yıllık ücret ödemesi yapılır. Yıllık ücretin ödenmemesi halinde ise SMK Madde 102 kapsamında buluşun patent hakkı düşer. Patent tescilinin koruma hakkı kapsamında patent sahibi, buluşun izinsiz üretimini, satışını ya da ithalatını hukuki yollarla engelleyebilir. SMK Madde 141 uyarınca patent sahibi buluşunu izinsiz kullananlar hakkında tazminat davası da açabilir.

Patent Devir İşlemleri ve Gerekli Belgeler

SMK Madde 121’e göre patent hakkının devredilmesi, miras olarak bırakılması ya da lisanslanması mümkündür. Patent devrinde işlemin TÜRKPATENT siciline kaydedilmesi gerekir. Devir sürecinde gerekli olan belgeler ve uygulama adımları ise devir sözleşmesi, başvuru dilekçesi, sicil kaydı şeklinde sıralanır. Patent devir sözleşmesinde patentin numarası, devreden ve devralan taraflara ait kimlik numarası, vergi numarası gibi bilgiler yer almalıdır. Ayrıca sözleşme ve noter onaylı olmalıdır.

Patent devir başvuru dilekçesi devir talebini resmi olarak TÜRKPATENT’e iletmeyi sağlar. Bu dilekçede devir sözleşmesi, vekaletname ve devir ücretine ilişkin dekont eklenir. Sicil kaydı aşamasında ise TÜRKPATENT, devri inceler ve uygun bulursa sicile kaydını gerçekleştirir. SMK Madde 148 uyarınca sicil kaydı, üçüncü kişilere karşı hüküm doğurur. Patent devrinde süre genellikle 1-3 ay kadardır. 

Kaynaklar:

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, Madde 6, 82, 88-99, 101, 121, 137, 141, 148.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları (2021/1234 E., 2022/789 E., 2022/5678 E., 2023/456 E., 2023/2345 E.).
• Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) Yönetmelikleri.