Evli Kadının Kendi Soyadını Kullanması
Giriş ve Mevzuatın Tarihsel Gelişimi
Türk Medeni Hukukunda evlilik birliği içerisinde kadının soyadı rejimi, uzun yıllar boyunca 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi çerçevesinde şekillenmiştir. İlgili kanun maddesinin ilk halinde, kadının evlenmekle kendiliğinden kocasının soyadını alacağı; dilerse evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabileceği düzenlenmekteydi. Ancak bu yasal çerçeve, kadının yalnızca evlenmeden önceki bekârlık/kızlık soyadını tek başına kullanmasına olanak tanımamaktaydı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), kadının sadece bekârlık soyadını kullanmasının engellenmesini cinsiyete dayalı ayrımcılık olarak nitelendirmiş ve Türkiye aleyhine verdiği ihlal kararlarında (örneğin Ünal Tekeli / Türkiye ve Tuncer Güneş / Türkiye ), Sözleşme’nin özel hayata saygı hakkını koruyan 8. maddesi ile ayrımcılık yasağını düzenleyen 14. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir.
AYM’nin 22 Şubat 2023 tarihli E.2022/155, K.2023/38 sayılı kararı 28 Nisan 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptalin yürürlüğü dokuz ay ertelenmiş ve 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girmiştir. Güncel TMK m.187’de iptal kaydı yer alır; eski metindeki otomatik eş soyadı düzenlemesi yürürlükteymiş gibi aktarılmamalıdır.
İdari Başvuru ile Mahkeme Yolu Arasındaki Temel Ayrım
Evli kadının soyadı tercihine ilişkin hukuki süreçlerde en sık karşılaşılan yanılgı, e-Devlet veya Nüfus Müdürlükleri üzerinden yapılan idari başvurular ile genel hükümlere tabi dava yolunun birbirine karıştırılmasıdır. Mevzuat ve yargı içtihatları uyarınca işlemler şu hukuki ayrıma tabidir:
Nüfus İdaresi / Evlendirme Memurluğuna İdari Başvuru Yolu
Nüfus kaydında yapılmak istenen işlem açıkça tanımlanmalıdır: önceki soyadın eklenmesi, eş soyadının kaldırılması veya kayıttaki maddi hatanın düzeltilmesi aynı talep değildir. İdari başvuruda mevcut nüfus kaydı, istenen değişiklik ve dayanak gösterilmeli; güncel işlem yolu ilgili nüfus müdürlüğünden öğrenilmelidir.
İdari çözüm sağlanamazsa yargı yolu
AYM’nin iptal kararı ile nüfus kaydına somut değişikliğin işlenmesi ayrı aşamalardır. Talep idarece karşılanmıyorsa gerekçenin yazılı alınması, mevcut kayıt ve talebin hukuki niteliği üzerinden yargı yolunun değerlendirilmesi yararlıdır. Her soyadı talebi için mutlaka aynı dava, aynı hasım ve aynı mahkemenin gerektiği söylenemez.
Yargı İçtihadında Bekârlık Soyadının Tek Başına Kullanılması
Geçmiş yıllarda Yargıtay uygulaması, Medeni Kanun’un 187. maddesi yürürlükte olduğu sürece evlilik devam ederken kadının yalnızca evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanamayacağı yönündeydi. Ancak Anayasa’nın 90. maddesinin son fıkrası uyarınca temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşma hükümlerine üstünlük tanınması ve Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararları doğrultusunda içtihat bütünüyle değişmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin güncel kararlarında; kadının evlilik soyadını kaldırarak yalnızca bekârlık soyadını kullanmayı talep etmesi durumunda haklı bir sebebin varlığını ispatlama zorunluluğunun bulunmadığı; kadının soyadı üzerindeki tasarruf hakkının Anayasa’nın 17. maddesinde güvenceye bağlanan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulanmaktadır.
Ayrıca, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 14. ve 35. maddeleri uyarınca evlenme nedeniyle kapalı hale gelen kayıtların yargı kararıyla düzeltilebileceği ve kapalı kayıtların soyadı değişikliğine engel teşkil etmeyeceği Anayasa Mahkemesi tarafından da hüküm altına alınmıştır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Taraf Teşkili (Husumet)
Evli kadının yalnızca kendi soyadını kullanması veya soyadı kütüğündeki tescilin düzeltilmesi amacıyla açılacak davalarda usul hukuku kuralları titizlikle uygulanmalıdır:
Aile hukukuna ilişkin soyadı talebi ile 5490 sayılı Kanun kapsamındaki genel nüfus kaydı düzeltmesi görev ve taraf teşkili bakımından ayrılmalıdır. Aile Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesinin görevi, yetki ve davada yer alacak kişi/kurumlar talebin hukuki niteliğine göre belirlenir. Yalnızca bir internet şablonundaki mahkeme ve davalı adı esas alınarak başvuru yapılmamalıdır.
Dava Dilekçesi Örneği (Taslak Belge)
(Aşağıdaki metin genel bir taslak olup somut olayın niteliğine göre avukat tarafından düzenlenmelidir.)
[SOMUT TALEBE GÖRE GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEMEYE]DAVACI: [Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres]VEKİLİ: [Varsa]İLGİLİ/DAVALI: [Talebin hukuki niteliğine göre belirlenecek kişi veya kurum]KONU: [Mevcut soyadı kaydı ve talep edilen soyadı açıkça yazılacaktır.]
AÇIKLAMALAR:
- Müvekkil, [Tarih] tarihinde [Eş Adı Soyadı] ile evlenmiş olup nüfusta halen eşinin soyadını [varsa: eşinin soyadı ile birlikte önceki soyadını] taşımaktadır.
- Anayasa Mahkemesinin 22/02/2023 tarihli ve E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı kararı ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi iptal edilmiştir.
- AİHM’nin yerleşik içtihatları (Ünal Tekeli/Türkiye, Tuncer Güneş/Türkiye), Anayasa’nın 90/son maddesi ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yerleşik kararları uyarınca, kadının yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanmayı talep etmesi kişiliğin korunması ve eşitlik hakkı kapsamındadır. Bu talep için ayrıca haklı bir sebebin kanıtlanması aranmamaktadır.
- Müvekkilin mesleki ve sosyal hayatındaki kimliğinin korunması amacıyla nüfus kütüğündeki evlilik soyadının iptali ile yalnızca bekârlık soyadı olan “[Bekârlık Soyadı]”nı tek başına kullanmasına karar verilmesi için işbu davanın açılması zorunluluğu doğmuştur.
HUKUKİ SEBEPLER: Anayasa m. 10, 17, 90; AİHS m. 8, 14; 4721 sayılı TMK; 5490 sayılı NHK ve ilgili mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER: Aile nüfus kayıt tablosu, emsal yargı kararları ve her türlü yasal delil.
NETİCE VE TALEP: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle, davacının evlilik soyadının silinerek yalnızca bekârlık soyadı olan “[Bekârlık Soyadı]”nı tek başına kullanmasına izin verilmesine ve kararın nüfus kütüğüne tesciline karar verilmesini saygıyla vekâleten arz ve talep ederiz. [Tarih]
Davacı Vekili
[İmza / Kaşe]
Soyadı başvurusu için hangi kayıtlar hazırlanır?
Başvurunun başlangıcında nüfus kaydındaki mevcut soyadı, evlenmeden önce kullanılan soyadı ve talep edilen yazım karşılaştırılır. Aynı kişinin farklı kurumlardaki belgelerinde iki ayrı yazım görünüyorsa, hangi kaydın ne zaman oluşturulduğu ve düzeltmenin hangi resmî kayda işlenmesinin istendiği belirtilir. Talep, evlenmeden önceki soyadının tek başına kullanılması, önceki soyadının birlikte kullanılması veya bir yazım hatasının düzeltilmesi gibi farklı amaçlara dayanabilir.
Örneğin evlilik sonrasında iki soyadı kayda geçmiş bir kişi yalnız evlenmeden önceki soyadını kullanmak isteyebilir. Başvuru yazısında kayıt üzerindeki mevcut biçim, talep edilen biçim ve talebin hukuki gerekçesi ayrı belirtilir. İdarenin yanıtında hangi işlemin değerlendirildiğine bakılır. Sadece çift soyadı kullanımına ilişkin genel bilgi verilmişse, yanıtın talep edilen tek soyadı kullanımını gerçekten karşılayıp karşılamadığı ayrıca kontrol edilir.
Başvuru evrakı saklanırken nüfus kayıt örneği, başvuru kaydı, verilen yazılı yanıt ve varsa yargı kararı ayrı tutulabilir. Resmî belgelere erişim, ilgili kurumların sunduğu kanallardan sağlanır. Belgelerin kamuya açık örneklerinde kimlik numarası, açık adres ve aile üyelerine ait bilgiler kullanılmaz. Mahkemeye sunulacak dosyadaki gerekli bilgiler ise davanın niteliğine ve usul hükümlerine göre ayrıca düzenlenir.
AYM kararının tarihi nüfus işlemlerinde neden önemlidir?
Anayasa Mahkemesinin E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı kararı 22 Şubat 2023 tarihinde verildi. Karar, 28 Nisan 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve iptal hükmü için dokuz aylık süre öngörüldü. Bu üç tarih, bir başvurunun hangi tarihte ve hangi düzenleme yürürlükteyken yapıldığının anlaşılmasına yardımcı olur. Eski bir mahkeme kararı veya idarî yazı okunurken kararın dayandığı kural ve olayın tarihi ayrı değerlendirilir.
Örneğin evlilik kaydı iptal hükmünün yürürlüğünden önce oluşturulmuş, başvuru ise daha sonra yapılmış olabilir. Bu durumda eski kaydın oluşumuna ilişkin tarih ile yeni soyadı talebinin dayandığı hukuk farklı yönlerden incelenir. Önceki kayıtta hangi soyadının yer aldığı ve kişinin hangi tarihte hangi değişikliği istediği açıkça gösterilir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı genel kuralı etkiler. Bir kişinin nüfus kaydında hangi işlemin yapılacağı, başvurunun konusu ve ilgili usul çerçevesinde belirlenir.
Güncel kural ile uygulama bilgisini karşılaştırırken kanun metni, Resmî Gazete ve idarenin yazılı yanıtı farklı kaynaklardır. Kurumun çevrim içi ekranında bir işlem seçeneği görülmesi, farklı nitelikteki bir soyadı talebinin de aynı kanaldan sonuçlandırılacağını göstermez. Başvuru sırasında sunulan seçenek talebe uymuyorsa, istenen işlemin yazılı olarak tarif edilmesi ve idarenin hangi gerekçeyle karar verdiğinin kayda alınması önemlidir.
İdari yanıt ve mahkeme dosyası nasıl ayrılır?
İdareye sunulan başvuru, işlem talebini ve idarenin buna verdiği cevabı ortaya koyar. Mahkeme başvurusu gerekirse yargı yerinin görevi, tarafların sıfatı ve başvurudan beklenen sonuç ayrıca değerlendirilir. Örneğin nüfus kaydındaki bir yazım yanlışının düzeltilmesi ile evlilik soyadına ilişkin yeni bir tercih aynı hukuki nitelikte olmayabilir. Başvuru öncesinde talebin ilgili kayda nasıl yansıması istendiği ve hangi belgelerin bunu desteklediği açıkça belirlenebilir.
Mahkemede sunulacak belgeler arasında nüfus kaydı ve varsa önceki yazılı başvuru veya yanıt bulunabilir. İdarenin cevabının tarih ve içeriği, dilekçede özetlenebilir. Kişinin evlenmeden önce mesleki veya akademik kayıtlarda hangi soyadıyla yer aldığı açıklanacaksa yalnız uyuşmazlık için gerekli örnekler seçilir. Birden fazla kayıt varsa her kaydın hangi tarihe ait olduğu belirtilir. Açık adres ve kimlik numarası gibi bilgiler, yalnız gerekli usul işlemleri kapsamında kullanılır.
Kayıt değiştiğinde hangi kurum belgeleri kontrol edilir?
Bir kayıt değişikliği gerçekleştirildiğinde güncel nüfus kayıt örneği veya resmî belge alınarak yeni yazım denetlenebilir. Önceden düzenlenmiş diploma, işyeri kaydı, banka bilgisi veya başka bir kurum belgesi kendiliğinden aynı tarihte değişmeyebilir. Kurumların düzeltme yöntemleri ve belge talepleri ayrı olabilir. Eski ve yeni belgelerin aynı kişiye ait olduğunun açıklanması gereken durumlarda güncel resmî kayıt ve ilgili kararın uygun örneği kullanılabilir.
Örneğin işyeri kaydı ile kimlik belgesinde farklı soyadı görünüyorsa değişiklik tarihini gösteren belge ilgili kuruma sunulabilir. Talebin kapsamı sadece yazım düzeltmesi ise başvuruda bu ayrım belirtilir. Yurt dışındaki belgeler veya birden fazla vatandaşlığa ilişkin kayıtlar söz konusu olduğunda her kurumun belge şartı ayrıca incelenir. Kişisel belgelerin gereksiz kopyalarını paylaşmak yerine, ilgili işlemin gerektirdiği bilgiler ve güvenli başvuru kanalları tercih edilir.
Soyadı talebinde eski karar ile güncel kaydın ilişkisi nasıl incelenir?
Önceki bir mahkeme kararında talebin reddedilmiş olması halinde kararın hangi tarihli başvuruya ve hangi gerekçeye ilişkin olduğu okunur. Örneğin eski bir kararda yürürlükteki zorunlu soyadı kuralı uygulanmış olabilir. Daha sonraki bir talepte yürürlük durumu, olayın koşulları, önceki kararın niteliği ve usul bakımından etkisi ayrı incelenir. Aynı kişinin başka bir kayda ilişkin yeni bir düzeltme istemesi durumunda her başvurunun konusu açıkça belirtilir.
Yargı kararlarını incelerken kararın yalnız sonuç bölümüne bakmak yerine, başvurunun bir nüfus kaydı düzeltmesi mi yoksa kişinin evlilik öncesi soyadını kullanma talebi mi olduğu belirlenir. Kararın olay tarihi, uygulanmış düzenleme ve mahkemenin değerlendirmesi birlikte görülebilir. Benzer görünen iki uyuşmazlık farklı taleplere dayanabilir. Bu nedenle örnek dilekçedeki taraf bilgileri, hukuki dayanaklar ve sonuç talebi kullanıcının kendi dosyasındaki belgelere göre ele alınır.
Başvuru esnasında önceki ve güncel soyadı farklı sistemlerde görünüyorsa her belgedeki yazım ve düzenlenme tarihi ayrı listelenebilir. Örneğin mesleki sicildeki kayıt eski soyadını taşırken nüfus kaydı daha sonraki bir tarihte değiştirilmiş olabilir. İlgili kuruma başvuruda değişiklik kararının veya güncel kaydın gerekli kısmı sunulur. İdareden alınan bir cevap ya da mahkeme evrakı daha sonra kullanılacaksa tarih, kayıt numarası ve belgenin tam nüshası güvenli biçimde saklanır.
Soyadı uyuşmazlığında dilekçenin sonuç kısmı nasıl okunur?
Bir örnek dilekçenin sonunda istenen işlemin kapsamı anlaşılır biçimde yazılır. Örneğin evlenmeden önceki soyadının tek başına kullanılmasının istenmesiyle mevcut kayıttaki bir harf yanlışının düzeltilmesi farklı sonuçlara yöneliktir. Dilekçede talep edilen kayıt, yazılı başvuruda belirtilen soyadı ve ek belgeler karşılaştırılır. Bir belgenin tarihi veya yazımı farklı görünüyorsa neden farklı olduğu dosyada açıklanabilir. Kimlik kayıtlarıyla ilgili taleplerde hangi bilginin düzeltilmesi istendiği ve bu işlemin hangi dayanağa bağlandığı açık tutulur.
Sonuç
Evli kadının soyadı, kişilik ve eşitlik haklarıyla bağlantılıdır. AYM’nin iptal kararı, eski kanun hükmü ve güncel nüfus kaydına yapılacak işlem birbirinden ayrılmalıdır. İstenen değişiklik ile idarenin varsa yazılı cevabı, uygun başvuru yolunu belirlemede önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu bölüm, başvuru sırasında sık karşılaşılan soruları ve yanıtı değiştiren koşulları özetler.
Evli kadın yalnızca kendi bekârlık soyadını e-Devlet veya Nüfus Müdürlüğüne dilekçe vererek alabilir mi?
Bir başvurunun e-Devlet üzerinden yapılabilmesi, istenen her soyadı değişikliğinin otomatik tamamlanacağı anlamına gelmez. Güncel idari imkânlar ilgili nüfus müdürlüğünden kontrol edilmeli; karşılanmayan talebin gerekçesine göre yargı yolu değerlendirilmelidir.
Evli kadının yalnızca kızlık soyadını kullanması davasında haklı bir sebep ispatlanmalı mıdır?
Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre, kadının kendi soyadını tek başına kullanmayı talep etmesi temel bir kişilik hakkı olup davacının ayrıca haklı bir gerekçe veya somut mağduriyet ispatlamasına gerek bulunmamaktadır.
Çift soyadından vazgeçip sadece eşimin soyadını kullanmak istersem dava açmak zorunda mıyım?
İstenen değişikliğin niteliği ve mevcut kayda göre idari işlem imkânı araştırılmalıdır. İdari çözüm sağlanamayan veya yargı kararı gerektiren durumda uygun dava yolu belirlenir. Bütün kayıtlar için baştan aynı sonucu varsaymak doğru değildir.
Soyadı davasında Nüfus Müdürlüğü davalı olarak mı gösterilir?
Genel nüfus kaydı düzeltmesi ile aile hukukuna dayalı soyadı talebinin taraf teşkili farklılaşabilir. Nüfus müdürlüğünün veya ilgili kişinin davadaki konumu, talebin niteliğine göre belirlenmelidir.
Dava hangi mahkemede açılmalıdır?
Aile hukuku kapsamındaki talep ile genel nüfus kaydı düzeltmesi ayrılmalıdır. Görevli mahkeme ve taraflar, ileri sürülen hukuki sebebe ve istenen kayıt işlemine göre belirlenir.
İlgili yazılar
Aşağıdaki yazılarda konuyla bağlantılı başvuru ve belge hazırlama ayrıntıları yer alır.
Kaynaklar
Aşağıdaki bağlantılar, yazıda yer verilen hükümlerin resmî metinlerine ulaşmak için kullanılabilir.
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
- AYM, E.2022/155, K.2023/38: TMK m.187 iptal kararı
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu
- 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu
Mevzuat kontrol tarihi: 11 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın belgeleri ve güncel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.


Nikah kiyilirken kızlik soyismimide almak istedigimi soyledim kimliğimi henüz yenilemedim şimdi sadece eşimin soyadının olmasını istiyorum ne yapmam gerekiyor
Merhaba,
0 530 126 31 35 numaralı telefon ya da info@sinaneroglu.av.tr mail adresinden bizimle iletişime geçerek danışmanlık veya avukatlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.
evli kadın sadece kızlık soyadını taşımak isterse hangi yolu izlemelidir? sadece dilekçe vermek yeterli mi yoksa dava mı acmak gerekir?
Merhaba,
0 530 126 31 35 numaralı telefon ya da info@sinaneroglu.av.tr mail adresinden bizimle iletişime geçerek danışmanlık veya avukatlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.
Sayfayı okuduktan sonra whatsapp hattına yazdım akabinde konuşma gerçekleştirdik, aklımdaki sorulara çözüm oldu. Tekrardan ilgi ve alaka için teşekkür ederim.
Merhaba ben evleneli 5 ay oldu fakat sadece kimlik soyadımı kullanmak istiyorum. Sadece nüfus müdürlüğüne mi gitmem gerek?
Merhaba,
0 530 126 31 35 numaralı telefon ya da info@sinaneroglu.av.tr mail adresinden bizimle iletişime geçerek danışmanlık veya avukatlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.
evlenip kendi soyadını kullanırsa baba maaşı alabilirmi
Merhaba,
0 530 126 31 35 numaralı telefon ya da info@sinaneroglu.av.tr mail adresinden bizimle iletişime geçerek danışmanlık veya avukatlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.
Yeniden evlenip kendi soyadını kullanırsa baba maaşı alabilirmi
Merhaba,
0 530 126 31 35 numaralı telefon ya da info@sinaneroglu.av.tr mail adresinden bizimle iletişime geçerek danışmanlık veya avukatlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.